| Gott hjá Fréttablaðinu
Það er gott að sjá þegar vel er gert. Í Fréttablaðinu í gær var talað um söngsveitina Nylon og hún kölluð stúlknasveit og stúlknahljómsveit. Það er til fyrirmyndar. Ég gat þess hér í pistlunum í sumar hversu vitlaust væri að kalla hóp sem þennan stelpusveit eða stelpuband eða stelpuhljómsveit, eins og ein stelpa geti verið margar. Lausnin var stelpna- eða stúlkna- og það hefur Fréttablaðið nú tekið upp. Gott ef þetta er merki um að það ágæta blað ætli að taka forystu í málvöndun. Ég vona að svo verði. 29. sept. 2004
Missti mótor
Flugóhapp varð á Akureyri í gær. Samkvæmt Akureyrarfrétt í Sjónvarpinu fór eitthvað úrskeiðis og vélin skall niður á flugbrautarenda og rann út í sjó. Sagt var að flugmaðurinn hefði fótbrotnað og talið væri að hann hefði misst mótor. Ég fór strax að velta því fyrir mér hvort hann hefði misst mótorinn ofan á fótinn á sér og hann brotnað af þeim sökum. En svo hefði hann líka getað misst mótorinn af vélinni og þá hefði hann skollið niður á völlinn en hefði hann þá ekki getað notað mótorlausa flugvélina sem svifflugu? Einhverjum kann að þykja ósmekklegt að hugsa svona þegar um líf var að tefla. Hitt er annað mál, og ég hef áður minnst hér í pistlunum á þetta fyrirbæri:Það er bara ekki hægt að nota orðalagið að missa mótor yfir það að drepist á vélinni, eins og það er kallað á venjulegu máli. Mér er alveg sama hvað þetta heitir á ensku flugmáli, orðabókarþýðing úr þeirri tungu duga ekki nema í fáum tilfellum. 24. sept. 2004
Grafa eða slíta
Ég spyr eins og Þórir: Er hægt að grafa í sundur kapal? Ég held að það sé að minnsta kosti rangt orðalag um það sem sagt er frá á bls. 2 í Morgunblaðinu í dag, þegar kapall slitnaði þegar verið var að grafa. 23. sept. 2004 Til salar
Í Sjónvarpinu var í kvöld kynntur lokaþátturinn um keilusalseigandann Ed. Þetta er ekki alveg nógu sniðugt. Salur er eitt af þessum orðum sem endar á ar í eignarfalli, nefnilega salar. Sama er með læk, til lækjar en ekki læks, spöl, til spalar en ekki spöls o.s.frv. Sum orð af svipuðu tagi hafa hins vegar stundum s endingu, og stundum ar. Dæmi um það er orðið vegur. Enda þótt við tölum um mót Laugavegar og Hlíðarvegar og segjum annars vegar og hins vegar en ekki annars vegs o.s.frv. þá er hitt líka til. Nefna má útvegsmenn, sem sumir eru hafnir til vegs og virðingar, og eru alls ekki útvegarmenn. 22. sept. 2004
Byggja veg
Í Svæðisútvarpi Norðurlands var í dag sagt að stofnað hefði verið félag um byggingu hálendisvegar. Þetta fannst mér ekki heppilega orðað. Það er ekki hægt að nota sögnina að byggja um allt sem búið er til. Það er einkum notað um að reisa mannvirki á borð við hús eða jafnvel varnargarð eða virki. Vegur er ekki byggður. Að vísu er stundum nauðsynlegt að byggja upp undirstöðu fyrir hann, en það er annað mál. Vegur er gerður. Enda heitir stofnunin Vegagerð en ekki Vegabygging Íslands. 22. sept. 2004 (Mér var bent á það í dag, 24. sept, að við leggjum líka vegi, og það er vissulega rétt. Við megum ekki gleyma því.)
Tommur
Mér var í dag bent á að jafnvel í sjálfu Ríkisútvarpinu væri þessa dagana lesin upp auglýsing frá Toyota um einhvern bíl með þrjátíu og eins tommu breytingu. Þetta gengur auðvitað ekki. Tomma er kvenkynsorð. Töluorðið einn í kvenkyni beygist svona: Ein um eina frá einni til einnar. Þess vegna á að segja
með þrjátíu og einnar tommu breytingu, hvað sem það svo þýðir. Það er annað mál. (Fimm tommu breyting er kannski svipað hugtak og fimm aura brandari?) 22. sept. 2004
Vélarlaus
Valur kippti sér upp þegar hann sá fyrirsögn á mbl.is í morgun: Vélarvana báti komið til aðstoðar." Hann skilur orðið vélarvana eins og ég, að þvílíkan bát vanti vél, hann sé vélarlaus. Að vísu er orðið vélarvana í nýju orðabókinni með skýringunni með bilaða vél. Það þarf ekkert að vera rétt þótt það standi í þeirri bók. Okkur finnst orðið vitlaust. Í Hávamálum stendur
hjörð rekur handar vanur. Á sama hátt hef ég iðulega heyrt fólk, sem misst hefur höndina, kallað handarvana. Vanur og vana merkir að eitthvað vanti. Ef maður er orðvana þá á maður ekki orð, er orðlaus. Ef einhver er lífvana eða andvana er hann látinn. Máttvana er máttlaus. Svefnvana ósofinn. Þess vegna finnst mér ekki skynsamlegt að kalla bát vélarvana ef vélin er ennþá í honum og bara kemst ekki í gang. Ekki segði ég um bílinn minn ef hann bilaði að hann væri vélarlaus. Eða vélarvana. 20. sept. 2004
Einhæfni í orðalagi
Það er eitt af merkjum málfátæktar þegar fólk notar sömu orða eða orðstofna í sífellu í stað þess að breyta agnarögn orðalagi eða orðavali. Mér finnst fyrirsögn auglýsingar frá frændum mínum á Siglufirði ekki bera vott um það fjölbreytta og myndríka málfar sem ég ólst upp við. Þar segir: Leikskólakennara vantar við leikskólann Leikskála. Ég læt þetta standa svona án frekari athugasemda og lesendur geta spreytt sig á að orða þetta á mannamáli. 19. sept. 2004
Brot úr skoti
Finnur sagði mér að Arnar Björnsson hefði sagt um handboltaleik á Stöð 2 að markvörðurinn hafi varið rúmlega 23 skot. Spurningin er, ef þetta hafa verið tuttugu og þrjú og hálft skot, hvernig var þá þetta hálfa? Hvernig er brot úr skoti á mark? 18. sept. 2004
Gegnum hurðina
Finnur frændi minn sagðist hafa komið í tiltekna stofnun hér í bæ og ætlað að tala við forráðamann. Honum var bent á opnar dyr og sagt: Farðu bara í gegnum hurðina þarna og svo upp á aðra hæð." Ég man eftir að hafa lesið um mann sem kom heim í hádeginu og konu hans, þar sem sagt var: Hún sá manninn sinn þar sem hann stóð í hurðinni og var að koma heim í mat. Þetta leiðir hugann að því að manngengt gat á vegg heitir dyr. Spjaldið sem notað er til að loka þessu gati heitir hurð. Sá sem fer inn í hús eða út úr því ellegar milli herbergja fer gegnum dyrnar. Ef hann hallar hurðinni að stöfum, lokar á eftir sér lokar hann ekki hurðinni heldur dyrunum. Hurð er bara spjald. Hnífur sem kastað er getur staðið í hurðinni. Sá sem opnar hurð rífur hana í sundur. Þetta er nú ekki flókið og þetta ætti ekki að vefjast fyrir fólki. 18. sept. 2004
María eða ma-RÍ-a
Mér þykir slæmt að heyra hvern tónlistarmanninn af öðrum rugla áherslum í íslensku. Magnús Eiríksson samdi lag og texta sem Pálmi syngur með honum og þar segir eitthvað á þessa leið:
og stúlkan sem hellir í glasið hún heitir ma RÍ a. Og núna heyrði ég í útvarpinu að Helgi Björnsson flutti lag sem er held ég eftir annan Magnús, og hann Kjartansson, og ljóð eftir Kristján Hreinsson. Þar segir nokkur veginn svona: ma RÍ a ég sakna þín. Það er fullkomlega óeðlilegt að aðaláhersla á þessu orði sé á miðatkvæðinu. Á íslensku á aðaláhersla að vera á upphafsatkvæði, byrjun orðsins. Kona á Íslandi heitir MA rí a. Ég er ekki tilbúinn að sættast á þá afsökun að þessi María sé útlend kona. 18. sept. 2004 Nafnorðasýki í Morgunblaðinu
Nafnorðasýki er það þegar nafnorð eru ofnotuð en sagnir sparaðar í óhófi, ef svo má segja. Skýr dæmi eru þegar talað er um að gera könnun í stað þess að kanna og framkvæma rannsókn í stað þess að rannsaka. Gott dæmi um nafnorðasýki er í smágrein um hljómsveit að nafni Singapore Sling á bls. 40 í Morgunblaðinu í gær. Þar segir: Í síðustu viku var byrjað að keyra útvarpsspilun á plötunni. Þetta er á mannamáli á þessa leið: Í síðustu viku var byrjað að spila plötuna í útvarpi. 16. sept. 2004
Nafnorðasýki hjá Verkfæralagernum
Lengi hefur dunið í eyrum í morgunútvarpi auglýsing frá Verkfæralagernum þar sem óorðið listmálun er síendurtekið: listmálunarlitir, listmálunarpenslar og listmálunarstrigi. Svo undarlega ber við að fjórða orðið í auglýsingunni er á þokkalegu máli, listmálaratrönur. Ég skil ekki af hverju auglýsandinn notar svona löng og ljót orð. Ég myndi auglýsa liti, pensla, striga og trönur fyrir listmálara. Og fyrir jólin eða önnur gjafatímabil myndi ég segja handa listmálurum. 16. sept. 2004
Nafnorðasýki hjá Sinfóníunni
Í auglýsingu um einleikarann Leilu Josefowich er sagt að hún leggi heiminn að fótum sér
í krafti glæsilegrar spilamennsku og spennandi verkefnavals. Þetta er á bls. 37 í Morgunblaðinu í gær. Konan leikur örugglega glæsilega á hljóðfærið og velur spennandi verk til að flytja. Þessi nafnorðasýki í auglýsingunni er eins og köld vatnsgusa á hlýjum degi auk þess sem spilamennska töluvert andstyggilegt orð um hljóðfæraleik. 16. sept. 2004
Skyttirí í Leningrad
Það að taka kvikmynd af hluta tónleika Stuðmanna í Pétursborg austur. Um það er sagt í Morgunblaðinu: Aðeins á eftir að skjóta nokkur útiatriði sem verða skotin í Pétursborg. Hvers konar vitleysa er þetta? Af hverju á að skjóta atriðin? Af hverju nota menn ekki myndavélar og mynda atriðin eða taka myndir af þeim? 16. sept. 2004
Meðalhraði
Merking orðsins meðalhraði er eitthvað orðin brengluð ef hægt er að segja að meðalhraði geti farið upp í 25-30 metra á sekúndu í verstu hviðunum, eins og kom fram á Rás 2. Þetta held ég að sé della. Hraðinn getur farið upp í 25-30 metra í hviðunum en meðalhraði er meðaltal hraðatalna á afmörkuðu tímabili. Ef ég keyri út á land, til dæmis til Reykjavíkur, getur verið að ég fari upp í 110-115 km hraða þegar ég fylgist ekki nógu vel með bensínfætinum en það er ekki meðalhraðinn. Að jafnaði fer ég hægar. 16. sept. 2004
Óheppilegur myndatexti
Á baksíðu Morgunblaðsins í gær er fyrirsögnin: Bjarni fær andlitslyftingu. Þar er talað um að verið sé að mála skipið Bjarna Sæmundsson. Það vill svo illa til að með fréttinni er mynd af manni, sem stendur með málningarrúllu í hönd í skutrennu skipsins. Varla er hægt að vera frá einhverju sem kalla mætti andlit. Hitt er annað mál að það er framúrskarandi klaufalegt orðalag þar sem segir að skipið fái
andlitslyftingu í formi nýrrar málningar. Það er afar óíslenskulegt að segja að eitthvað sé í formi einhvers. Æi, þetta er bara fjandi vondur myndatexti. 15. sept. 2004
Erlendis
Enn heyrist talað um að fara erlendis. Það er vitlaust mál. Erlendis þýðir í útlöndum og táknar veru á stað en ekki hreyfingu til staðar. Þetta er sams konar orð og inni, úti, uppi, hérna. Þegar sagt er Ég er inni, dettur engum í hug að sá sem segir sé á leiðinni inn. Þegar talað er um að fara eitthvað má segja til útlanda eða út (það er líka til fornt sparimál að fara utan, það er svo fornt og fjarstæðukennt nútímanum að það er frá því menn voru nýfluttir frá Noregi til Íslands og notuðu enn sömu leiðarvísanir og voru notaðar í Noregi sjálfum = að fara út til Íslands og til baka utan frá Íslandi, það er annað mál). Hins vegar er hægt að vera erlendis (í öðrum löndum) og það er líka hægt að ferðast erlendis (svo framarlega sem maður er á ferðalagi í öðrum löndum en ekki á leiðinni héðan til annars lands). 15. sept. 2004
Opnutími
Ég hef áður skrifað um hið furðulega mikið notaða orð opnunartími. Opnun er verknaðurinn að opna. Opnunartími táknar þann tíma sem tekur að opna. Ef auglýst er að opnunartími sé frá klukkan 9 til 16 þá er byrjað að opna klukkan 9 og hurðinni hnikað löturhægt frá stöfum, svo hægt að það er ekki að fullu orðið opið fyrr en klukkan 16. Það tekur sem sagt heila sjö klukkutíma að opna. Nafnorðið opna getur táknað ástandið að það sé opið. Þess vegna gætum við notað orðið opnutími. Þeir sem ekki vilja það eða þykir það tilgerðarlegt geta á einfaldastan og eðlilegastan hátt sagt Opið klukkan 9 16. 15. sept. 2004
Málhöggsmenn
Það er eiginlega ótrúlegt að útvarp og sjónvarp skuli ekki hafa stjórn á eða eftirlit með framburði og framsögn fréttamanna og dagskrárgerðarmanna. Þetta er alvarlegt mál vegna þess að hljóðmiðlarnir eru einhver sterkasta fyrirmynd í tungumáli og eiga að vera til eftirbreytni. Málbjögun í útvarpi eða sjónvarpi skilar sér ótrúlega hratt út í talmál fólksins sem hlustar. Þess vegna er ámælisvert að hljóðmiðlarnir skuli láta viðgangast að hafa í framlínu sinni fólk sem hefur greinileg einkenni latmælis og slappmælis (Sjónvarpið) áberandi hreim erlends tungumáls með óeðlilegri lengd hljóða og óeðlilegum áherslum (Fréttastofa RÚV) eða málhöggsmenn sem segja Björne Sveinne Jónsson eða Kísile dufte verksmiðja (Útvarp Norðurlands). Lágmarkskrafa til hljóðmiðla er að starfsmenn með málgalla fái meðferð og kennslu til að losna við þessi mállýti og hætti að flytja málspjöll fyrir eyrum hlustenda. 10. sept. 2004
Vonarpeningur
Í fréttum núna í morgun var fjallað um að illa liti út fyrir því að í Mývatnssveit risi kísilduftverksmiðja, sem, eins og fréttamaður sagði, hefði lengi verið vonarpeningur íbúanna. Þarna fór illa. Vonarpeningur merkir skv. orðabók eitthvað sem lítils er að vænta af, eitthvað sem er ótryggt og getur brugðið til beggja vona. Vonarpeningur er ekki von um góða tíð heldur öfugt. Það er gagnlegt að fletta upp í orðabókum og athuga merkingu orða og það þurfa þeir að gera af og til sem hafa atvinnu af að tala. 10. sept. 2004
Hver á hvað?
Mér þykir undarlegt að heyra í útvarpi það sem þar heyrist af og til: að hlutabréf í fyrirtæki skipti um eigendur. Þetta er eins og hlutabréfin séu persónur með sjálfstæðan vilja sem segi upp vist á einum stað og ákveði að fara annað. Það er að vísu talsvert vitlausara þegar sagt er að hlutabréfin skipti um hendur, en hvort tveggja þykir mér kjánalegt. Þetta verða fréttamenn að orða á mannamáli. 10. sept. 2004
Ein íþróttavitleysan
Algeng íþróttavitleysa í fréttum er af sama tagi og þetta með hlutabréfin og eigendurna. Áherslan er lögð á kolrangan geranda. Margir íþróttamenn og fréttamenn þrástagast á setningunni:Mörkin telja. Það þýðir á mannamáli að mörkin séu lifandi verur sem segi einn, tveir, þrír, fjórir, fimm
Þetta er auðvitað bara vitleysa. Hitt er annað mál að mörkin skipta máli. 10. sept. 2004
Sungið tungum
Það er dálítið gömul og ótrúlega skemmtileg fullyrðing margra dægurlagasöngvara að það sé svo miklu auðveldara og betra að semja dægurlagatexta á ensku en íslensku meðal annars af því að enskan sé mál poppsins og rokksins. Þetta er náttúrulega bara afsökun þeirra sem ekki geta búið til brúklega texta á móðurmálinu. Það sem þetta blessaða fólk heldur að takist svo óskaplega vel hjá því af því það sé á ensku er oft og iðulega á einhverju sem ef til vill kann af og til að hljóma í ætt við ensku en tæplega meira en það. Ég hef til dæmis stundum verið að velta því fyrir mér hvað í ósköpunum það er sem ég hef oft og iðulega heyrt í útvarpi og hljómar einhvern veginn svona: Letts stat þins túgeðö ví ken meigitt berö. Ja - ég hef allavega aldrei lært neina svona ensku.
10. sept. 2004
Samhengisleysi í Morgunblaði
Stundum kemst ég ekki hjá því að endurtaka. Vona að lesendur pistlanna virði þann hátt kennarans. Á blaðsíðu 40 í Morgunblaðinu í dag segir: Söngsveitin Nylon eru staddar í Lundúnum... Ég skil ekki að Morgunblaðið skuli birta svona vitleysu. Er blaðið ekki lengur prófarkalesið? Söngsveitin er eintöluorð, staddar er fleirtala. Þetta er jafnvitlaust og að segja Davíð voru veikir. Svona lagað má ekki gera. 7. sept. 2004
Meiri vitleysa í Mogganum
Í fréttaviðtali um komu söngvarans Damien Rice í Morgunblaðinu 7. september kennir ýmissa undarlegra grasa sem sýna hvort tveggja, vanmátt blaðamannsins við að skrifa læsilegan texta og skort á prófarkalestri. Þarna segir til dæmis: ...segir Kári Sturluson tónleikahaldari sem einnig stóð ásamt Birni Steinbekk fyrir komu hans. Þarna er þessu einnig ofaukið og eyðileggur merkinguna. Síðar er haft eftir listamanninum sjálfum: Ég hef aldrei fengið alúðlegri og persónulegri viðtökur frá nokkrum tónleikahöldum. Vitleysa er þetta! Í fyrsta lagi fær maður ekki viðtökur frá einhverjum heldur hjá. Hver eru svo tónleikahöldin eða tónleikahöldurnar? Þetta er bæði bull og della. Um tvennt gæti verið að ræða, að maðurinn hafi hlotið hlýlegar viðtökur hjá tónleikagestum eða tónleikahöldurum, en það eru þeir stundum kallaðir sem halda tónleika. Ég leyfi mér að álíta að blaðamaðurinn hafi ætlað að segja hið fyrra. Í þriðja lagi er haft eftir manninum: Bláa lónið sló mig svo algerlega út af laginu... Þetta er afskaplega óheppilega þýtt á íslensku. Jafnvel þótt maðurinn hafi orðið upplyftur af því að fara í Bláa lónið hafur það varla orðið honum til svona stórra vandræða. Þarna er ýmislegt fleira, en ég ætla að nefna eitt til viðbótar, sambærilega vitleysu og er í grein um Nylon á sömu síðu. Þarna segir undir lokin: ... en með Lisu séu sköpurnarkrafturinn á hinn bóginn mun meiri. Sköpunarkraftur er eintöluorð og þess vegna má ekki vera fleirtölumynd sagnar (séu) með honum. Mér finnst þetta nú alveg nóg af vitleysu í einni grein sem tekur um það bil fjórðung síðu í virðulegu dagblaði. 7. sept. 2004
Einn eða tveir?
Enn eitt atriðið úr Morgunblaðinu 7. september er með fyrirsögninni Fólk á bls. 41. Þar segir um plötuútgáfu söngvara nokkurs: Frank Black Francis er sem fyrr segir tvöfaldur geisladiskur. Á öðrum þeirra er... Æææææ! Þetta er varla hægt. Ef diskurinn (et.) er tvöfaldur þá er hann ekki annar og hinn = tveir. Svona er bara ekki hægt að segja. Þetta er hins vegar tveggja diska útgáfa, mig minnir að í gamla daga hafi verið talað um tvöfalt albúm eða tveggja platna albúm, en það var ekki tvöföld plata, önnur svona og hin öðruvísi. Þessu þarf að breyta. 7. sept. 2004
Fjöldi nátta og lokun rúma
Á mbl. is les ég Gistinóttum á hótelum í júlí fjölgaði um 17,5% milli ára. Mér finnst þetta svolítið skrítið því nætur eru held ég alltaf jafnmargar á ári. Það hlýtur að vera til betra orðalag um þetta. Sama vil ég segja um það þegar fréttir herma að vegna sumarleyfa verði að loka svo og svo mörgum rúmum á spítölum. Rúm eru hvorki opnuð né þeim lokað, þetta eru ekki lokrekkjur. Það getur verið að sjúkrastofum sé lokað, en rúmin eru í hæsta lagi tekin úr umferð. 6. sept. 2004
Eintala og fleirtala
Oft verður fólki á að rjúfa samhengi vegna þess að það hugsar ekki um eða man ekki hvað það er að segja að hvaða orð það hefur notað. Gott dæmi um þetta er frétt á bls. 2 í Fréttablaðinu á laugardag. Þar segir um kaup Símans á Skjá Einum: Kaup Landssímans á Fjörgný ... mun draga úr verðgildi félagsins... Hvað er að? Jú, kaup, í þessu sambandi, er fleirtala, þau kaupin, ekki það kaupið. Þess vegna hefði þurft að segja: Kaup Símans MUNU draga eitthvað. Þetta skiptir mjög miklu máli því lífæð mannamáls er samhengið. 6. sept. 2004
Göngin og göngurnar
Nú er tími gangna og gangnamanna, þegar farið er í göngur á hausti og fé smalað til réttar. Það er gott mál. Á sama tíma er hlálegt að sjá að stærsta blað landsins kann ekki skil á muninum á fyrirbærunum göngur, þ.e. smölun fjár, og göng, þ.e. slóð, gangvegur eða leið, jafnvel í gegnum fjall. Þetta sést í frétt á bls. 2 í Fréttablaðinu á laugardag þar sem sagt er frá því að samgönguráðherra hafi sprengt síðasta haftið í göngunum milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Þar segir að unnið hafi verið að gangnagerðinni svo og svo lengi og heimamenn telji gerð gangnanna hagsmunamál. Þetta er snarvitlaust. Hér notar blaðamaður fleirtölu orðsins göngur en ekki göng. Munurinn á fleirtölu þessara orða er þessi: Göng (hvorugkynsorð, er bara til í fleirtölu): Göng um göng frá göngum til ganga. Í eignarfallinu er ekkert n í endingunni og hefur aldrei verið. Göngur (kvenkynsorð, fleirtala af nafnorðinu ganga): Göngur um göngur frá göngum til gangna. Hér er n í endingunni og hefur alltaf verið. Þetta á fullorðið fólk að vita, en því miður á það ekki við um alla. 6. sept. 2004
Greindur
Þórir Jónsson nefnir í tölvupósti að hugtakið að vera greindur sé hugsanlega að fá nýja merkingu, aðra en þá að vera vel gefinn, skýr í hugsun eða skynsamur, eins og orðabókin segir. Hann á við að sá sé kallaður greindur sem hefur farið í greiningu hjá sérfræðingi og verið úrskurðaður til dæmis með dyslexíu, ofvirkni eða vanda af einhverju slíku tagi. Þetta hef ég heyrt og talið það hálfgerða fyndni eða meðvitaða tvíræðni, en hitt er hugsanlegt að þetta festist í máli, ef ekki verður að gáð. Eldra afbrigði af því að vera greindur var í sambandi við litgreininguna um árið. Það er fallið í gleymsku, trúlega vegna þess að litgreiningin er liðin tíska, en þau fyrirbæri sem hér um ræðir eru ekki tískubólur heldur viðvarandi vandi. Við ættum að hugleiða hvort þetta er heppileg breyting. 6. sept. 2004 Andvana, dauðvana
Samherjaforstjóranum varð aðeins á í útvarpi í gær, þetta hafa örugglega verið mismæli, rétt í lok viðtals, en vöktu athygli mína. Hann sagði þá um fiskveiðifyrirkomulagið að það væri dauðvana fætt. Ææ. Andvana er sama og dautt og það er örugglega það sem segja skyldi. Dauðvana er vissulega ekki til en dauðvona er það, sá sem er dauðvona er kominn nærri andlátinu. Sá sem er andvana vantar andann, þ.e. er dauður. Kannski hafi verið svona stutt milli a og o í munninum á Þorsteini í þetta sinn. 2. sept. 2004
Lánamál og mannamál
Ég var á leið norður í gær og heyrði samtal við konu sem vinnur við leiðsögn þeirra sem eiga í greiðsluerfiðleikum og spurt var um það hvort ný herferð banka á lánamarkaði breytti einhverju fyrir það fólk. Það samtal hefði verið efni til margra pistla, en ég var á ferð og gat ekki skrifað hjá mér. Tvívegis stoppaði ég þó og punktaði hjá mér dæmi um málfar þessa forsvarsmanns. Annað var þetta: Hvað ertu gamall þegar þú ert búinn að klára að greiða lánið þitt? Í fyrsta lagi er það notkunin á ÞÚ, en þú á ekki og má ekki nota í íslensku í almennri merkingu (maður, einhver), það þýðir ekkert annað en þú sá sem verið er að tala við. Þetta er bara annarrar persónu fornafn í íslensku en í sumum öðrum málum eru dæmi um að sama orð sé jafnframt óákveðið fornafn. Útvarpsmaðurinn hefði skv. íslenskri hefð átt að svara spurningunni. Í öðru lagi er það að vera búinn að klára. Þetta er tvítekning. Þrítekningin væri að vera búinn að klára að ljúka við, og er álíka gáfuleg. Spurningin ætti að vera hversu gamall maður væri þegar maður yrði búinn að borga eða með öðrum orðum þegar maður hefði klárað og í þriðja lagi lokið við. Hitt atriðið var þegar konan sagði: Fólk ætti að fá upplýsingar frá sitthvorum bönkunum. Þetta er hræðilegt. Í fyrsta lagi er orðið sitthvor eða sitthver ekki til í íslensku. Í öðru lagi er hringlað og hrært saman eintölu og fleirtölu auk þess sem hér er blandað saman kynjum svo þetta er hreinn óskapnaður. Væntanlega hefur konan ætlað að segja að réttast væri að fá upplýsingar frá öllum bönkunum eða mörgum bönkum eða fleiri en einum banka og þá hefði hún bara átt að segja það. Fjölmiðlar verða að velja talandi viðmælendur og stofnanir verða að senda í viðtöl fólk sem getur komið skoðunum sínum óbrjáluðum á framfæri. Vissulega getur sumum orðið óvart á og við því er ekkert að segja, það er mannlegt. Þetta var dæmi um eitthvað allt annað. 2. sept. 2004
|
