Eldri pistlar:
- - - - - - - - -
okt 2004
sept 2004
ágúst 2004
júlí 2004
júní 2004
maí 2004
apríl 2004
mars 2004
feb. 2004
jan 2004
des 2003
nóv 2003
okt 2003
sept 2003
ágúst 2003
júlí 2003
júní 2003
maí 2003
apríl 2003
mars 2003
feb 2003
jan 2003
des 2002

Afla einhvers
Ég hef áreiðanlega nefnt áður dæmi um að sögnin að afla hafi verið rangt notuð. Þegar ég var að koma heim úr skólanum nokkru fyrir sjö í kvöld heyrði ég konu segja í útvarpinu, þátturinn heitir Spegillinn: „Ekki hefur tekist að afla verkefninu nægu fé.“ Sögnin að afla getur stýrt tveimur föllum, að afla einhverjum (þgf.) einhvers (ef.). Sá sem á að njóta er þá þágufallið. Það sem safnað er er hins vegar eignarfallið. Það er það sem um er að ræða hér og konan hefði átt að segja: „…afla verkefninu nægs fjár.“ Það er hins vegar svo stirt og ljótt mál að ég er ekkert hissa á að hún skuli hafa sleppt því. Þá er aftur á móti engin lausn að skella sér bara á næsta fall. Alls ekki. Þá verður einfaldlega að segja þetta á annan hátt. Hætta til dæmis þessu eignarfallsæði og segja að ekki hefði tekist af fá næga peninga í verkefnið eða safna nægu fé svo hægt sé að vinna verkefnið eða eitthvað því líkt. Mér finnst að fréttafólk eigi að fara í eignarfallsbindindi af og til. 30. nóv. 2004

Sjónvarp
Satt að segja er ég búinn að vera svo hneykslaður og jafnvel reiður í dag út af því sem mér var bent á í morgun, að ég hef setið á höndunum til að skrifa ekki eitthvað verulega ljótt. Hið gríðarstóra fjölmiðlafyrirtæki Norðurljós hefur tekið upp á þeim andskota (afsakið orðbragðið, ég bara get ekki á mér setið) að nota orðið V e f T í V í ! Þvílíka smekkleysu hef ég ekki séð í málinu síðan sama stöð, þá með allt öðrum eigendum, klessti nafninu Popptíví á sjónvarpsþátt. Sá þáttur er enn við lýði og efni hans eftirsótt af unglingum, en þetta ónefni er jafnfráleitt og veftíví. Hver þremillinn er að baki því heiti? Einfaldlega sjónvarpsþættir sem hægt er að skoða hvenær sem er á tölvuskjá. Það kallar Sjóvarpið, þ.e.a.s. Ríkissjónvarpið, vefupptökur. Það er íslenska. Íslendingar hafa löngum leitast við að búa til íslensk orð yfir hvaðeina sem tala þarf um. Meðal svokallaðra nýyrða í málinu er orðið sjónvarp. Það var tekið upp til þess að komast hjá því að nota erlenda orðið television, í styttingu TV (sem á ensku er borið fram tíví). Fjölmiðlarisinn Norðurljós á ekki að geta leyft sér að taka upp erlenda heitið tíví. Það verður að koma viti fyrir fólk sem gerir svona lagað og fá það til að snúa snarlega af villu síns vegar. 25. nóv. 2004

Brauðrist
Í tilefni af því að Húsamiðjan auglýsir nú ristavélar bað Steini mig að endurtaka hér pistil frá því 6. júní í sumar: Hér á heimilinu er til svolítið eldhúsáhald, rafdrifið, og kallast brauðrist. Maður stingur brauðsneið ofan í rifu á ristinni, ýtir niður takka á endanum á henni og þá kviknar á rafþráðum sem rista brauðið. Einhver tímamælir lætur slokkna á ristinni áður en allt fer í bál og brand. Sambærilegt verkfæri var til heima á Siglufirði í bernsku minni en það var ekki sjálfvirkt, á hliðunum á ristinni voru eins konar hlerar með gormi og þar var sneiðunum brugðið í og gormurinn lagði þær upp að rafþráðunum og þurfti svo að snúa þeim þegar þær voru orðnar ristaðar annars vegar. Þetta tæki slökkti ekki á sér sjálft og margar sneiðarnar fóru í ruslið ef ekki var vakað yfir þessu. Þessi hugleiðing um brauðrist er til komin vegna þess að nú heyri ég sjaldan aðra en rígfullorðið fólk tala um brauðrist. Og jafnvel rígfullorðið fólk kallar brauðristina eins og krakkarnir ristavél og jafnvel ristabrauðsvél. Kristján Ólafsson myndi örugglega kalla hana Rist Machine! En þetta er ekki vél. Að vísu held ég að sé til í stórum mötuneytum vél sem ristar brauð. Hún var að minnsta kosti til í Mötuneyti MA hér fyrir fáum árum. Þá fór maður og setti brauðsneið á færiband, fékk sér svo kaffi og ýmislegt fleira og drakk meginhlutann ef því og undir lok kaffitímans var ristaða brauðið loksins tilbúið. En venjuleg lítil tveggja eða fjögurra sneiða brauðrist í venjulegu eldhúsi er engin vél, bara brauðrist. 25. nóv. 2004

Vocalinn og remixið
Þetta stendur í frétt á mbl.is í dag, því miður: „Hér fyrir neðan er að finna vocal af lögunum Stun Gun, Stars og Payback af Guerilla Disco. Vocalinn er síðan hægt að nota til að endurvinna lagið að vild og skila inn í samkeppnina. Hver má senda inn eins mörg remix og hann vill, en keppninni lýkur 3. desember. Gestir á mbl.is og rokk.is kjósa um besta remixið.“ Ég held að þeirri ágætu hljómsveit Quarashi sé ekki gerður greiði með því að birta svona lagaða frétt eða tilkynningu. Morgunblaðið er enn íslenskt blað. Svona má einfaldlega ekki gera. 25. nóv. 2004

Skoða sár
Í Morgunblaðinu í dag er myndatexti þar sem segir: „Leikarar Þjóðleikhússins skoða skírnarsár, sem er höggvinn í grænlenskan stein…“ Ææ! Þarna hefði blaðamaður átt að fletta upp í góðri bók. Sár um sár o.s.frv. er hvorugkynsorð og stundum vætlar úr því blóð, ef maður hefur meitt sig illa. Illt ef börn hljóta sár af skírn. Sár um sá… er hins vegar karlkyns og skírnarsár (þá skoða menn skírnarsá), er skírnarfontur. (Þess má geta að orðið fontur er komið úr latínu eins og margt í kirkjunni, fons í latínu táknar brunn eða lind, og skírnarfontur er oft viðamikið listaverk og efst á því skál undir skírnarvatnið). 24. nóv. 2004

Spurður svaraði
Afar gott hjá Útvarpinu að reyna að slíta sambandi sínu við aðspurðan. Gleðilegt að heyra sagt: „Spurður hvort ekki mætti … svaraði Jón…“ Það er talsvert skárra en „Aðspurður um það hvort …“ Hitt væri þó enn betra að segja: „Þegar Jón var spurður hvort … svaraði hann…“ eða segja einfaldlega: „Jón sagði…“ – enda felst spurningin iðulega í svarinu, ekki satt? 24. nóv. 2004

Heildrænn
Óskaplega langar mig til að vita hvað orðið heildrænn þýðir. Það er einhver tískubóla þessa dagana. Í fréttum er talað um heildrænt yfirlit, heildrænar skýrslur og heildrænt álit. Ég er voðalega hræddur um að þetta sé bara skrautlegt orð án sérstakrar merkingar, eitthvað sm einhverjir halda að sé flottara en að tala um heildar- eitthvað eða yfirlits- eitthvað eða jafnvel nákvæmt eitthvað. 24. nóv. 2004

Hermisveit II
Það þótti ekki gott í poppinu og rokkinu fyrir fáum misserum að spila annarra manna tónlist. Núna er það allt í einu orðin mikil list og jafnvel koma hingað til lands hljómsveitir sem sérhæfa sig í að líkja eftir, herma eftir eða apa eftir (allt er það hægt á íslensku) einhverjum frægum erlendum hljómsveitum. Og þetta gera íslenskar hljómsveitir líka. Ég hneykslaðist á því hér 15. ágúst þegar íslensk hljómsveit auglýsti sig sem tribbjút band (Tribute Band) og hélt eftirlíkingartónleika. Núna veður hins vegar uppi í blöðum og útvarpi fyrirbærið koverband. Einnig var í gær sagt frá einhverri bestu koverhljómsveit í heimi. Það er vel hægt að segja frá þessu á íslensku. Hermihljómsveit eða hermisveit mætti kalla þá sem hermir eftir öðrum. Morgunblaðið kallar það sem áður var kallað koverlag núna tökulag, og það er ágætt í sjálfu sér. Það mætti líka hugsa sér að búa til fleiri orð yfir hermisveit, eitthvað um eftirlíkingu eða líki. Sennilega myndi misskiljast ef þeir sem apa eftir öðrum yrði kallaðir apar. Slíkt á kannski ekki við núna. Og þó. Tónapar, hljómapar, Bítlaapar, Queenapar. Því ekki? 24. nóv. 2004

Líd partner
Í morgun var í útvarpinu endurtekið viðtal við einhvern skógfræðing um samvinnuverkefni sem miðaði að því að nýta skógargróður til að hita upp hús. Hann sagði á Héraðsskógar væru líd partner á Íslandi í þessu verkefni. Hefði ekki verið heppilegra að segja þetta á íslensku? 21. nóv. 2004

Álegg
Ég nefndi álegg og pizzur hér fyrir ári eða svo, en í gærkvöld heyrði ég fyrirtækið Trocadreo auglýsa stóra pizzu með tveim áleggjum á tilboðsverði. Mér datt í hug hvort tilboðið gilti líka ef maður vildi fá tvö stálegg! En í alvöru – svona má ekki beygja orðið álegg, í merkingunni eitthvað ofan á brauð. 21. nóv. 2004

Að veita peningum
Í gærkvöldi sagði einhver í útverpi eða sjónvarpi: „Þegar hafa verið veittar X milljónir króna til verkefnisins.“ Þarna er ekki fullt samhengi. Hér hefði þurft að segja: „Þegar hefur X milljónum króna verið veitt til einhvers.“ Maðir veitir einhverju til einhvers. 21. nóv. 2004

Inn og út
Í útvarpi heyrði ég í gær sagt að Íslendingar vildu fylgjast með því hvað er inn fyrir jólin. Þetta gengur ekki. Í ensku er hægt að tala um það hvað er in og hvað er out, en á íslensku eru til margar leiðir, til dæmis hvað er vinsælt eða óvinsælt, hvað er í tísku eða ekki í tísku, hvað gengur eða gengur ekki og svo framvegis. Óþarfi að sletta þegar annað er hægt! 21. nóv. 2004

We are the Champions
Við þurfum að finna eitthvert almennilegt lag og texta til að kyrja á sigurstundum. Mér finnst orðið hallærislegt að syngja og leika We are the Cahampions ef við vinnum einhverja keppni, til dæmis leik í körfubolta eða handbolta. Og hallærislegast af öllu að syngja það, full af þjóðarstolti, ef við dettum ofan á þá hundaheppni að vinna landsleik. 21. nóv. 2004

Sevendís og Eydís
Óskaplega finnst mér það bera mikinn vott um málfátækt þegar ekki er hægt að tala um sjöunda, áttunda og níunda áratuginn en tönnlast hins vegar á sixdís, sevendís og Eydís. Um Eydís á Bylgjunni skrifaði ég pistil í sumar, en heyrði í útvarpinu í gær um hinar dísirnar líka. Hættum nú þessari lágkúru og tölum og hugsum á íslensku. Líka í tískustraumunum. Fyrst við gátum vanið okkur af að tala um móðinsblöð hljótum við að geta þetta líka. 21. nóv. 2004

Að innihalda
Mér finnst við stundum ofnota sögnina að innihalda. Reyndar er hún oftast – jafnvel alltaf – óþörf í íslensku. Mér finnst til dæmis óþarfi og jafnvel vitlaust að segja að diskur innihaldi svo og svo mörg lög eða myndir. Á diskinum (takið eftir endingunni –inum) eru 12 lög. Það er miklu betra. Líka: Í kreminu eru margar tegundir af bætiefnum, í stað: Kremið inniheldur dadarada…“ 21. nóv. 2004

Helgin
Helgin (sem frændur vorir, Danir, kalla week-enden) er eitt af þeim orðum sem iðulega er rangt með farið. Þannig sagði einn reyndasti útvarpsmaður landsins í morgun, þegar hann kvaddi hlustendur: „Ég óska ykkur góðrar helgi.“ Þetta er vitlaust. Helgi beygist um helgi, frá helgi, til helgar. Þess vegna vona ég að maðurinn læri að óska fólki góðrar helgar. 19. nóv. 2004

Rekistefna
Rekistefna er íhlutun, rex, vesen. menn gera rekistefnu, jafnvel út af smæstu atvikum. En verra er þegar þetta er kallað reikistefna. Það er vitlaust. 18. nóv. 2004

Þú eða ekki þú
Ég hef áður minnst á þann kæk sem sumir hafa að nota 2. persónu án þess að meina það. Þetta er einhver undarlegur sjálfsflótti, hugsanlega til þess að beina athyglinni ekki um of að sjálfum sér – en er í reynd hættulega líkt því að vera ensk áhrif. Það er nefnilega munur á ensku og íslensku, meðal annars í því að í ensku er til persónufornafnið you og líka óákveðna fornafnið you, og er skrifað alveg eins. Í íslensku er hins vegar bara til persónufornafnið þú og er notað um þann sem er talað við, og reyndar er eignarfornafn líka til í persónum í báðum málum (minn, þinn). Dæmi um þetta atiði í máli er í viðtali í Morgunblaðinu í dag, þar sem viðmælandi segir: „Þú tekur ekki krakkana inn sem vistmenn, heldur sem þín börn, og sinnir þeim sem slíkum.” Sú sem þetta segir notar 2. persónuna hér í staðinn fyrir fyrstu persónu. Hefði verið miklu einlægara að segja: „Ég tek … sem mín börn…“ Mér finnst rétt að halda ensku og íslensku aðskildum að þessu leyti. 18. nóv. 2004

Vélin sem ég fékk
Sögnin að fá hefur í eyrum mínum allt frá því ég var barn verið í þátíðinni fékk, með greinilegu é (je). Einhvern veginn virðist vera að aukast að fólk beri þetta fram fekk, hann fekk bara 6 fyrir ritgerðina. Þátíðin fekk er nefnd sem möguleiki í orðabókum svo kannski er þetta gamalt, mér finnst þó bera meira á því í seinni tíð. Annað dæmi um é sem virðist vera að hverfa er í orðinu vél. Þar heyrist æ oftar sagt vel, það drapst á velinni o.s.frv. Ég er ekki alveg viss um hvað hér er að gerast. kannski einhver þróun. 17. nóv. 2004

Kannast einhver við…?
Á kennarastofunni var í dag fjallað um kjöt. Kjöt þekki ég af sláturdýrum en ég á afar erfitt með að drekka appelsínusafann sem ég keypti í Bónusi um daginn eftir að ég rak augun í að hann er með aldinkjöti. Oj bara! En hvað á að kalla það af aldini sem ekki er hýði eða kjarni? Og hvað hvað á að kalla það sem við borðum af fiskinum. Er hægt að tala um að sjóða ýsu og taka svo kjötið af henni af beinunum? Segja um fisk að haus, roð og bein fari í bræðslu en kjötið til manneldis? Er kjöt á fiski? Nær maður kjötinu innan úr skelinni á rækjunni eða humrinum? Um þetta varð engin sátt. Þá datt Þóri það snjallræði í hug að ég reyndi að spyrja, eins og gert var í þættinum Íslenskt mál, og er enn: Kannast einhver við? Kannast einhver við eitthvert nothæft orð um hold, vöðva eða hvað við köllum þetta á fiskmeti og ávöxtum sem í eintómum vandræðagangi er kallað kjöt? 17. nóv. 2004

Kaupmannahöfn
Lengi hafa Íslendingar kallað höfuðborg Danmerkur Kaupmannahöfn. Í kæruleysisspjalli hafa sumir gert það að gamni sínu að tala um Köben. Það er hins vegar dálítið langt gengið og ekki alveg réttlætanlegt að auglýsa ferðir til Köben og á annan hátt að nota þetta gælunafn á opinberum vettvangi. 17. nóv. 2004

Amerískir slagarar í íslenskum auglýsingum
Pétur Pétursson fyrrum útvarpsþulur hefur oft og lengi skrifað blaðagreinar um eitt og annað sem honum þykir miður fara í íslensku máli. Það er gott. Meðal þess sem hann hefur fundið að er sá undarlegi siður, sem er að verða eins og tískubóla, að íslensk fyrirtæki láta gera auglýsingar fyrir útvarp og sjónvarp, þar sem talaður er íslenskur texti en leikin undir amerísk tónlist með amerískum textum. Pétur hefur oftar en einu sinni sent Happdrætti Háskóla Íslands tóninn út af auglýsingum þess. Björn Ingólfsson á Grenivík sendi mér tölvupóst í morgun og benti á að nú væri Pósturinn kominn í flokk þeirra sem vantaði greinilega íslenska tónlist. Afar góð auglýsing um það hvernig póstur er sendur út um allt sé skemmd með amerískri tónlist. Þetta er dálítið hallærislegt, vægast sagt. 16. nóv. 2004

Á markaðinum
Orðið markaður er í þolfalli um markað og í þágufalli frá markaði, á markaði. Ef greinir bætist við gerist ekkert annað en að –num bætist við þágufallið: frá markaðinum, á markaðinum. Þar á ekki að fella i- hljóðið brott eins og ég hef nýverið séð og heyrt, á markaðnum. 15. nóv. 2004

Deilendur
Það er gleðilegt að aðilar skuli á undanhaldi hjá fjölmiðlum. Þeir eru til dæmis mjög duglegir að tala um deilendur. Takk fyrir það. 13. nóv. 2004

Ráin og táin
Ég hef sennilega ekki ennþá minnst á tána og rána og slána og spána. Það eru svo óskaplega margir sem fá boltann á tánna, sparka honum í ránna eða slánna ef þeir hlusta ekki á spánna. Mjög margir fréttamenn, bæði íþrótta- og almennir, segja þetta, og það gerir líka fólk úti í bæ. Það er hins vegar réttara að tala um tána, rána, slána og spána – með einu fallegu n-i. 13. nóv. 2004

Nafnorðasýki og eignarfallssótt
Þetta eru ljót orð, en samt skulu þau standa í þessum titli. Í útvarpinu heyrði ég áðan að „… hlýnun andrúmsloftsins gerist hraðar en ráð hefur verið fyrir gert.“ Hér mun átt við að andrúmsloftið hlýnar hraðar en gert var ráð fyrir. (Mundi einhverjum detta í hug að segja: Á vorin gerist hlýnun en á haustin gerist kólnun?) Seinna var í útvarpinu talað um „…hlýnun loftsins vegna útblásturs gróðurhúsalofttegunda.“ Þar mun átt við að þegar gróðurhúsalofttegundum er blásið út í loftið, þá hlýnar það. Það er alveg hægt að segja þetta án þess að það sé sagt á ensku með íslenskum orðum. Ég heyrði nefnilega óminn af því sem útlendingur sagði á ensku og fréttamaðurinn snaraði. Ég minni enn og aftur á að það er ekki rétt aðferð við að þýða að snara sérhverju orði samkvæmt orðabók. Að þýða yfir á íslensku er að taka hugsun á erlendu máli og segja hana eins og eðlilegt er að segja hana á íslensku. Fjölmargt sem eðlilegt er segja með nafnorðum og mörgum eignarföllum á ensku er mun íslenskulegra séu notaðar sagnir og eignarföllin spöruð. 9. nóv. 2004

Tölurnar okkar
Stundum hef ég áhyggjur af tölunum okkar. Mér finnst sumir fara svo ónákvæmlega með þær. Sumir segja tveir um tvo frá tvem í stað tveim eða tveimur, og það hef ég áður nefnt. Mér finnst áberandi framburðurinn þrádju (30) og þrádjosex (36), þ.e. að j-inu sé sleppt og ekki sagt þrjátíu. Jafnvel er verr farið með fjörutíu, þegar sagt er fjöhrdju (40) og fjöhrdjofimm (45). Áður hefur verið minnst á nídjofjóra (94) í stað níutíu og fjögurra, en ég hef held ég ekki áður nefnt nídjándruð (1900) eða nídjándrotíu (1910). Sumt af þessu hrekkur jafnvel af vörum aldraðra og annars skýrmæltra Íslendinga. Mér finnst við samt þurfa að vanda okkur í meðferð talna. 8. nóv. 2004

Egla
Allt frá því í bernsku hef ég heyrt Egils sögu Skalla-Grímssonar kallaða Eglu, með framburðinum eiggla. Fyrir fáeinum árum varð ég var við annað framburðarafbrigði af þessu, að hluta til tengist það auglýsingum á möppum eða bréfabindum sem kölluð eru Egla. Þá bar svo við að ýmsir tóku að segja þetta með e en ekki ei, þ.e.a.s. eggla. Og á allrasíðustu árum hef ég þurft að leiðrétta nemendur mína sem hafa kallað Egils sögu egglu – og satt að segja hef ég heyrt stöku kennara segja þetta. Mér finnst þetta ekki rétt. Þó er ég ekki eins kreddufastur og hann afi minn Ásgeir, sem harðneitaði að nota þágufalliið Agli um Egil, sagði ævinlega Eigli og varð hinn versti þegar ég, barnið, ætlaði að reyna að leiðrétta það! 8. nóv. 2004

Bíómyndatitlar á íslensku eða ensku
Það er dálítið sorglegt að bíóin á Íslandi skuli hætt að þýða ensk heiti kvikmynda. Þessi breyting hefur orðið á afar skömmum tíma, ég man ekki betur en að í auglýsingum fyrr á árinu hafi heiti kvikmynda jafnan verið þýdd. Það var til dæmis eftir því tekið í sumar þegar kvikmyndin um Tróju var alltaf kölluð Troj (ritað Troy). Í Sunnudagsmorgunblaðinu núna eru það aðallega barnamyndir sem nefndar eru á íslensku. Annars er þarna til dæmis: The Forgotten, Alien vs. Predator, Dodge Balls, Anacondas, White Chicks, Sky Captain, Collateral, Cellular, Shark Tale, Two Brothers, Ladder 49, A Cinderella Story, Shall we Dance og svo framvegis. Samt ætti ekki að vera vandi að þýða þetta mest allt og gera það aðgengilegra, til dæmis Hákarlssaga, Tveir bræður, 49. stiginn, Saga af Öskubusku, Eigum við að dansa. Mér finnst sorglegt að heiti kvikmynda skuli ekki þýdd, ef það er hægt. Jafnsorglegt og að þurfa að hlusta á það að kvikmyndin Titanic skyldi hér fyrir fáum árum kölluð Tæ Tanikk. Ég vona að bíómenn sjái að sér og hætti að láta ensku vaða yfir okkur með þessu móti. 8. nóv. 2004

Uppreisn æru
Þegar talað er um að einhver fái aftur uppreisn æru, eins og sagt var í útvarpsfréttum i dag, hlýtur sá sem um er rætt að hafa áður fengið uppreisn æru og nú fái hann hana öðru sinni. Ég er samt ekki viss um að fréttamaðurinn hafi ætlað að segja það. Mig grunar að hann hafi ekki skilið orðtakið að fá uppreisn æru. Það þýðir eiginlega að fá æru sína á ný = fyrirgefningu synda sinna, svo dæmi sé tekið. 7. nóv. 2004

Þú meinar
Afar algengt í seinni tíð að fólk segi „þú meinar?“ eða: „já, þú meinar?“ í stað þess sem jafnan hefur verið sagt: „Er það?“ eða „jæja, er það?“ eða „nú?“ eða “heldurðu það?“ Svolítið undarlegt og mér finnst að minnsta kosti vanta eitt lítið „það“ í lokin til þess að þetta gangi upp: „Þú meinar það?“ sem þá væri fullyrðing með spurnarhreimi. 5. nóv. 2004

Ekki gleyma að beygja
Í útvarpinu var áðan spilað lag með Írafári, en kynnirinn sagði að lagið væri með Írafár. Það merkir reyndar allt annað. Það á að beygja orðin – líka hljómsveitanöfn. 5. nóv. 2004

Um nokkra menn
Ég heyrði í útvarpsfréttum í dag að fréttamaður sagði: „… til að yfirheyra hann sem og nokkura aðra.“ Í fyrsta lagi er sem og merkingarleysa. Sem og dellan er held ég á undanhaldi, en þarna ætti einfaldlega að segja og. Hitt er vitlaust, að tala um nokkura menn. Þetta orð beygist ekki þannig. Nokkrir um nokkra frá nokkrum til nokkurra. 5. nóv. 2004

Tollfrjálst
Það er óskaplega mikil tíska hjá mörgum fyrirtækjum þessi misserin að auglýsa Tax Free daga. Þá mun átt við að viðskiptavinir þurfi ekki að greiða jafnvirði tolla á vörum. Til skamms tíma var það kallað á mannamáli vörurnar væru tollfrjálsar. Ég legg til að við höldum því og hættum að auglýsa á ensku. 5. nóv. 2004

Að meiða sig eða finna til
Ég hef nokkrum sinnum tekið eftir því, meðal annars í smásögu eftir þekktan rithöfund, að ruglað sé saman hugtökunum að meiða sig og að finna til. Almennt hefur það verið svo á íslensku að sá sem hefur ónot, verk eða tak finnur til. Maður meiðir sig hins vegar þegar maður verður fyrir einhverju atviki sem er sárt – og veldur því svo að maður finnur til í lengri eða skemmri tíma. Í gær heyrði ég nemanda minn segja: „Ég meiði mig alveg geðveikt þegar ég beygi hnéð.“ Eðlilegt mál hefði verið að þessi stúlka hefði meitt sig þegar hún datt á hnéð en síðan væri eðlilegt að hún segði: „Ég finn svo mikið til þegar ég beygi hnéð.“ 5. nóv. 2004

Enn af gosmekki
Það gerist fleira í gosfréttum en að mökkurinn sé beygður óheppilega. Á mbl.is stendur núna: „Ef mökkurinn færist enn vestar getur farið svo, að flugvöllurinn á Sauðárkróki loki líka." Hvernig getur flugvöllur lokað? Mér er spurn. Flugvöllur getur ekki lokað. Verslun getur ekki lokað, og það getur skrifstofa ekki heldur. Það þarf fólk til að loka öllu þessu. Þess vegna verðum við að segja að flugvellinum verði lokað. Eins segjum við að skrifstofunni og versluninni verði lokað. 3. nóv. 2004

Meiri mökkur
Valur bendir mér á að áfram haldi fréttir og áhrif mökksins á mbl.is. „Í morgun var ekki flogið til Akureyrar þar sem vindátt er frekar óhagstæð vegna gosmökksins úr Grímsvötnum.“ Okkur fyndist betra að það væri vegna makkarins. 3. nóv. 2004

Ég og allir hinir
Þegar ég var barn var mér kennt að þegar ég segði frá hópi sem ég væri í, ætti ég aldrei að byrja á því að telja sjálfan mig. Það væri ekki kurteislegt að troða sér þannig fram yfir aðra. Þannig ætti að segja: Þarna voru pabbi, mamma, Nonni, Sigga og ég. Ekki ætti að segja: Þarna voru ég, pabbi, mamma, Nonni og Sigga. Sjaldan verð ég var við að nemendur mínir noti aðferðina mína, þeir byrja yfirleitt á sjálfum sér. Ég og mamma fórum (ekki við mamma), þarna var ég og pabbi og mamma (ekki við pabbi og mamma eða pabbi, mamma og ég). Þegar ég bendi þeim á að þeir ættu að færa sig aftur fyrir, svona í kurteisiskyni, finnst þeim það eiginlega eintóm skringilegheit í kennaranum. 3. nóv. 2004

Mökkurinn
Eldgosið er auðvitað fréttaefni og á mbl.is stendur núna í morgunsárið að gosmökkurinn trufli umferð allt til sunnanverðrar Skandinavíu. Stórt svæði sé lokað flugumferð „…og verður svo áfram þar til nánari upplýsingar liggja fyrir um útbreiðslu gosmökksins og öskunnar frá gosinu.“ Æskilegra hefur verið talið að orðið mökkur beygist um mökk frá mekki til makkar. Hin orðmyndin virðist samt vera að vinna á, hún er til dæmis í orðabókinni nýju, en þar að vísu innan sviga. Ég hrekk samt yfirleitt í kút ef ég heyri þetta eða sé, og það gera fleiri. 3. nóv. 2004

Skrifstofuvörur
Í grein sinni í Fréttablaðinu um helgina fjallar Sigmundur Ernir um stöðu íslensks máls og nefnir meðal annars hversu fyrirtækjanöfnum á ensku hefur fjölgað að undanförnu. Ég hef áður nefnt það hér að mér þykir skammarlegt þegar íslensk fyrirtæki nota erlend nöfn á Íslandi. Dæmi um það er Flugleiðir sem kýs að kalla sig Æslander, að vísu skrifað með enskri stafsetningu. Nú eru ekki lengur til Flugleiðahótel heldur bara Icelandair Hotels!!! Ég nefndi í pistli um daginn að í Dagskrársnepli hér á Akureyri hefði verið auglýsing frá Hotel Smari í Kópavogi. Þaðan barst mér sú skýring að um væri að ræða erlent heiti hótelsins, og sama lag var haft á í næsta snepli. Til mín var í dag borðið auglýsingablað frá fyrirtæki sem hefur starfað á Íslandi að undanförnu og kýs að kalla sig Office 1 Superstore. Það nær náttúrulega ekki nokkru tali og ég skil ekki af hverju í ósköpunum má ekki kalla þessar búðir skrifstofuvörubúðir eða skrifstofuverslanir. Það væri á hinn bóginn hjákátlegt að kalla þessa skonsu sem er hér á Akureyri stórmarkað. Nú kann einhver að svara að búðin verði að heita þetta af því að þeta sé hluti af einhverri erlendri verslanakeðju, en það er bara ekki nokkur einasta afsökun. Lög kveða svo á að íslensk fyrirtæki beri íslensk nöfn. Oft hafa íslensk fyrirtæki haft umboð fyrir einhver erlend fyrirtæki og samt heitið íslenskum nöfnum. Til að bæta gráu ofan á svart stendur í auglýsingabæklingnum að Office 1 (sé) hp partner á Íslandi. Mér finnst þetta til háborinnar skammar. 2. nóv. 2004

Ekki flogið til Egilsstaða
Mér var bent á að núna í kvöldfréttum Stöðvar 2 hefði sjónvarpsstjórinn nýi sagt að vegna gosefna í lofti væri Flugfélagið hætt að fljúga á Akureyri og Egilsstaði. Ég hef áður nefnt þann ósið, að tala um að fljúga á staði. Það var að vísu því miður gert í New York forðum þegar flogið var á turnana. Hins vegar mun í dag hafa verið hætt við að fljúga til Akureyrar og Egilsstaða, og það er allt annað mál – mannamál. 2. nóv. 2004

Innslag
Það fer afskaplega mikið í vöxt, í sjónvarpi sérstaklega og afar áberandi á Stöð 2, að þegar brugðið er upp myndskeiði eða sýnishorni af því sem um er rætt sé sagt að hér komi eða nú skuli horft á innslag. Mig langar til að benda fólki á að fleygja þessu orði, við höfum ekki þurft á því að helda hingað til. Við getum talað um mynd eða dæmi eða myndskeið eða sýnishorn eða fjölmargt annað. Innslag er einhver bölvuð útlenska sem ástæðulaust er að japla á. 2. nóv. 2004