| Flogið
Björn Ingólfsson bendir á fyrirsögn á forsíðu DV í dag. Þar stendur: Ingvari flogið til London vegna hlutverks í Da Vinci lyklinum. Þetta er svolítið sérkennilegt orðalag. Arngrímur flugstjóri flaug risaþotu heim til Íslands í fyrradag og lauk þar með atvinnuflugmannsferli sínum. Honum var að því tilefni gefinn hlutur í Douglas DC 3 vél, og henni á hann að fljúga frá Írlandi til Íslands í vor. Allt í lagi með það, Þristinum verður flogið. Ég var samferða Ingvari E. Sigurðssyni frá London til Keflavíkur í síðustu viku. Hann var farþegi í Flugleiðaþotu, en honum var ekki flogið. Ekki þá. Og vonandi verður honum ekki flogið í framtíðinni heldur. Vonandi verður látið nægja að fljúga með hann, að hann fái að vera farþegi í flugvél. 30. mars 2005
Að fara rétt með orðatiltæki
Þegar eitthvað er hægara sagt en gert, auðveldara að tala um málið en að gera það sem um er rætt, er stundum haft á orði: Það er hægara um að tala en í að komast. Einhver sneri þessu talsvert við í Dægurmálaútvarpinu áðan og sagði: Það er hægara í að komast en um að tala. Þá er þetta orðin tóm della. 30. mars 2005
Fjölgar
Mér finnst miklu fallegra og einfaldara að segja að fólki fjölgi en að tala um að fjöldi fólks aukist. Ég tala ekki um þegar sagt er að aukning verði á fólksfjölda. Það er verulega ljótt. Segjum bara að fólki fjölgi. 30. mars 2005
Gera sig tilbúinn
Það er ekki gott eða fallegt mál að segjast vera að gera sig tilbúinn fyrir eitthvað. Nær væri að segjast vera að búa sig undir það. Ekki undibúa sig undir eða undibúa sig fyrir, bara búa sig undir. Þetta er svo einfalt. 29. mars 2005
Meira málklúður á mbl.is
Enn verður fréttamönnum á mbl.is á að klúðra einföldu íslensku máli. Í lok fréttar um það þegar Stöð 2 stal Fisher á Reykjavíkurflugvelli segir að eftir dúk og disk hafi hann komið á Hótel Loftleiðir og ...heilsaði öllum sem þar biðu hans með virtum og var hinn hressasti og síður en svo að niðurlötum kominn. Í fyrsta lagi er orðið virtum vitlaust. Hér ætti að nota orðið virkt, í fleirtölu virktir, en með virktum þýðir með alúð eða virðingu. Orðið virt er ekki til nema sem lýsingarháttur eða kvenkynsmynd lýsingarorðs sem myndað er af sögninni að virða (hún var ekki virt viðlits / þetta var afar virt kona). Hitt klúðrið í þessari lotu er niðurlötum, sem á auðvitað að vera niðurlotum. (Hér væri hægt að búa til brandara um einhvern sem kominn væri af niðurlötum mönnum, hverjir sem það nú væru, en ég sleppi því.) 25. mars 2005
Milli steins og sleggju
Engum dettur trúlega í hug að segja að eitthvað sé milli steins til sleggju. Hins vegar er sagt að eitthvað sé milli steins og sleggju. Nákvæmlega sama á að segja þegar talað er um tíma eða önnur bil. Eitthvað gerist milli hádegis og kvöldmatar, ekki milli hádegis til kvöldmatar. Varmahlíð er á milli Akureyrar og Blönduóss en ekki milli Akureyrar til Blönduóss. Þetta hefði fréttamaður Útvarps átt að vita núna áðan þegar hann talaði um Heimssýninguna í Japan sem talið er að á milli 10 og 12 milljónir manna sjái. Hann sagði að gestirnir yrðu á milli 10 til 12 milljónir. Það er vitlaust hjá honum. 25. mars 2005
Hörmulegar formúlufréttir
Þórarinn benti mér á frétt á mbl.is sem birtist meðan ég var erlendis. Þetta er rétt skelfilega skrifuð frétt og ég heiti á Morgunblaðið að fá til starfa við að skrifa formúlufréttir einhvern sem er betur máli farinn en sá sem hefur sent þennan hroða frá sér.
Í markið eða á það. Í fréttinni segir að forsprakki keppninnar hafi brugðist vel við ... þegar Fernando Alonso ók á mark sem sigurvegari... Mér þykir ekki undarlegt þótt Þórarinn hafi haft áhyggjur af því hvort Alonso hafi slasast við að aka á markið. Hér á auðvitað að standa ...í mark...
Hvað er að krusa? Við venjulegir Íslendingar skiljum ekki setninguna Ecclestone var brosandi út að eyrum er Renaultbíllinn krusaði á mark... Í fyrsta lagi lendir bíllinn aftur á markinu en kemur ekki í mark, en hitt er sögnin að krusa, sem getur varla átt að standa hér. Til er sögnin að krusa eða krussa og er höfð um skip sem rekur á hlið eða hringsólar óskipulega. Ekki hefur koma Alonsos í markið verið glæsileg ef hann kefur komið krusandi þangað!!!
Samhengi er ekki aðeins æskilegt heldur nauðsynlegt. Það örlar ekki á því þegar ritsnillingur mbl.is segir að Ecclestone hafi sagt að ...sér virtist sem helstu keppinautar Ferrari hefði loks tekist að stilla strengi sína... Þetta má bæta með því að skipta um fall og segja ...helstu keppinautum...
Hver fjandinn er Ítaly? Haft er orðrétt eftir formúlueigandanum: Ítaly heggur Ferrari, ímyndið ykkur slíkar fyrirsagnir. Það væri dálítið gaman að vita hvað þetta á að þýða. Ég hef ekki hugmynd um það grunar þó að maðurinn sé hér að gantast með þá hugmynd að ítalskur ökumaður hjá frönsku liði beri sigurorð af ítalska liðinu.
Ökuþóratign. Mig langar til að nefna það orð að lokum þótt langt sé frá að fullhreinsuð sé vitleysan í þessari einu, litlu frétt mbl.is. Hvað er ökuþóratign? Ég get varla ímyndað mér annað en að það sé titill besta ökuþórs ársins. Þess vegna er fráleitt að hafa hér fleirtölu. Það má ekki nema heimsmeistararnir væru margir í þeirri grein. Er það sennilegt?
Subbuskapur. Það er leitt að sjá hvílíkan subbuskap í málnotkun hið virðulega Morgunblað lætur hér viðgangast. Það ætti að vera lágmarkskrafa fréttamiðils á vef jafnt og pappír að vanda mál og alla meðferð þess. Vefur er nefnilega ekkert ómerkilegri miðill en aðrir og á ekki að vera óvandaðri. 25. mars 2005
Stendur fyrir þrifum eða dyrum
Aðalsteinn Svanur benti mér stutta frétt sem hann sá í Fréttablaðinu laugardaginn 19. mars. Hann sagðist hafa velst um af hlátri svolitla stund en síðan farið að hugsa um það hversu alvarlegt málið var. Á blaðsíðu 18 er örstutt grein sem fjallar um söngleik byggðan á Hringadróttinssögu. Greinin er ekki illa skrifuð en þar segir hins vegar: ...því nú stendur fyrir þrifum að setja upp söngleik... Já, þetta er ekki gott og samsláttur orðtaka og málshátta er alvarlegur. Þessi orðatiltæki eru mjög mikið notuð í ræðu og riti en það er hlálegt þegar fólk kann þau ekki. Þá lendir fólk í því að bulla. Þegar eitthvað stendur fyrir dyrum er það væntanlegt, en þegar eitthvað stendur einhverju fyrir þrifum kemur það í veg fyrir það. Hér segir blaðamaður nákvæmlega þveröfugt við það sem hann hefur ætlað að gera. 25. mars 2005
Flugfreyjur
Ég skil af hverju flugfreyjur eru kallaðar flugfreyjur. Ég skil hins vegar ekki af hverju má ekki kalla karlmenn, sem eru til þjónusutu í flugi, flugfreyjur. Þetta er mjög gamalt starfsheiti og fallegt. Flugþjónn er allt annað og stirt þar að auki. Lítum á orðið kennari. Það er notað jafnt um kennslukonur og kennslukarla. Þingmaður, ráðherra, verkstjóri og svo framvegis, fjölmörg karlkynsorð ná yfir bæði kynin. Þannig ættu kvenkynsnöfn starfa alveg eins og geta náð yfir bæði kyn. Það væri eðlilegt, ef karlar skammast sín fyrir að bera kvenkyns starfsheiti, að konur skömmuðust sín fyrir að bera karlkyns starfsheiti. Ég veit ekki til að svo sé. Vissulega er algengara að karlkynið feli í sér merkingu beggja kynja, en það er ekkert náttúrulögmál. Þess vegna finnst mér að karlmenn geti vel verið flugfreyjur og hjúkrunarkonur. 7. mars 2005
Sjóndöpur ökutæki
Stefán sendi mér boð og sagðist hafa heyrt á Bylgunni/Stöð 2 talað um grindverk við veg, sem gerði það að verkum að bílar ættu erfitt með að sjá hjólreiðafólk og öfugt. Þetta eru hálfklaufaleg mistök, enda eru þar vísast ökumenn bílanna sem verða að sjá ekki bílarnir sjálfir. 5. mars 2005
Reyklaust flug
Stefán minnti mig á að í hinni stöðluðu ræðu flugfreyjunnar sé ævinlega minnt á að þetta sé reyklaust flug. Það er nú orðið svo langt síðan hætt var að reykja í öllum flugvélum sem fara um okkar heimshluta að þessi athugasemd á varla heima lengur í ræðunni. Nema að ...veitið því athygli að þetta er reyklaust flug... sé ábending til farþega um að líta út og sjá að það kemur enginn reykur úr mótorunum. Afsakið, en ég gat ekki sleppt þessari hugmynd. 7. mars 2005
Palli á Goðanum og Denni í Efstabæ og einnig ég
Þegar ég var barn var mér kennt að það væri sjálfsögð kurteisi að troða sér ekki fram fyrir aðra. Það væri til dæmis dónalegt, þegar maður væri að telja upp einstaklinga í hópi, að nefna sjálfan sig fyrst. Þannig ætti að segja Palli og ég eða við Palli en alls ekki ég og Palli. Það ætii að segja Palli, Stína, Sigga, Gestur og ég en ekki ég, Palli, Stína, Sigga og Gestur. Svona var þetta þá, eins og til dæmis sést á viðlagi Sigurðar Þórarinssonar í söngnum um Siggu Geira. Núna er hins vegar svo komið að það unga fólk sem ég þekki byrjar nær undantekningarlaust á ÉG þegar það telur upp þá sem eru í hópi. Þegar ég segi nemendum mínum frá því sem mér var kennt, þykir flestum það ótrúlegt fornmál. 5. mars 2005
Guttarnir
Æi, mér þótti svo notalegt að sjá í Morgunblaðinu um daginn, að vísu óskemmtilega frétt um eld í bíl í Mývatnssveit, en þarna var sagt að nokkrir guttar hefðu verið að leika sér við bílinn. Sjaldgæft að sjá svona tungutöm orð í fréttatexta. Þar er guttum jafnan breytt í drengi eða pilta, eins og til sé staðlað fréttamál - rétt eins og ökumaður sem sofnar áfengisdauða við stýrið á bílnum sínum er sagður grunaður um ölvun við akstur, en það er annað mál. 5. mars 2005
Haltur leiðir blindan
Það er dálítið fallegt að sjá í upphafi fótboltaleikja þegar leikmenn koma inn á völlinn og leiða ltila stráka, sem dreymir um að verða einhvern tíma fótboltamenn. Það mun þó ekki vera það sem blaðamaður Fréttablaðsins á við með fyrirsögninni Leiða með góðu fordæmi, þar sem hann er ekki betur að sér í íslensku máli en svo að hann þýðir orð ensks viðmælanda síns á þennan orð: Þessir strákar leiða með góðu fordæmi. Enska sögnin lead hefur ekki nákvæmlega sömu merkingu og sögnin að leiða á íslensku, þótt sagnirnar séu að sönnu skyldar, eins og sést á orðum eins og leiðtogi. Hér hefði verið eðlilegra að segja að umræddir leikmenn væru góðar fyrirmyndir, væru í fararbroddi, færu á undan með góðu fordæmi. Prófarkalesarar og málfarsráðunautar, séu þeir til, þurfa að hafa augu sérstaklega opin gagnvart íþróttafréttamönnum. 5. mars 2005 Group er ekki íslenskt orð.
Það vakti undrun mína þegar ég las frétt í Fréttablaðinu frá því í gær þar sem sagt var frá því að Flugleiðir breytist í FL Group að íslensk fyrirtæki munu vera unnvörpum að breyta nöfnum sínum í sömu veru. Þarna er sagt að orðið Group muni eftir afar skamman tíma koma fram í nafni þriðjungs félaga sem eru í svokallaðri Úrvalsvísitölu. Dæmi um það: Flaga Group, Atorka Group, Actavis Group, Avion Group, Bakkavör Group, Baugur Group og Creditinfo Group. Sé svo er greinileg stefna viðskiptajöfra að taka upp erlend heiti fyritækja sinna á Íslandi. Það er forkastanlegt og reyndar gegn bæði lögum og hefð. Til eru ákvæði um að íslensk fyrirtæki beri íslensk nöfn. Í öðru lagi hefur það tíðkast áratugum saman að íslensk fyrirtæki beri íslensk nöfn en noti erlendar gerði nafnanna á alþjóðavísu. Það er allt annað mál og fullkomlega viðunandi. Skýrust dæmi þess eru flugfélögin, Flugfélag Íslands sem hét Icelandair erlendis, Loftleiðir sem hét Icelandic Airlines og síðar Flugleiðir sem notuðu nafnið Icelandair erlendis. Það stríðir gegn öllum lögmálum um verndun og viðhald tungu þjóðar þegar stór fyrirtæki eru í broddi þeirrar fylkingar að fórna þjóðlegum nöfnum sínum í þeirri von að geta grætt fé erlendis. Mér finnst þetta líka í hæsta máta ósmekklegt, ef ekki hreinn dónaskapur við íslenska viðskiptavini, sem mega til dæmis á næstunni sætta sig við að kaupa ekki lengur hljópmplötur af Skífunni heldur einhverju fyrirbæri sem kallast Dagur group. Svei því! Hvar eru nú þeir sem eiga að stjórna þessu landi? 5. mars 2005
Hörmuleg örlög Flugleiða
Mér var send þessi klippa af mbl.is: Viðskipti | mbl.is | 3.3.2005 | 14:40 Lagt til að nafni Flugleiða verði breytt í FL Group. Tillaga liggur fyrir aðalfundi Flugleiða, sem haldinn verður í næstu viku, um að nafni félagsins verði breytt og frá og með 10. mars í FL Group hf. Verði samþykktum félagsins breytt í samræmi við það. Ég þarf ekki að endurtaka það sem ég hef áður sagt um enskar nafngitir fyrirtækja. Sá sem sendi mér þetta lét hins vegar fylgja þessi boð: Ég legg hér með til að hversdagstitlinum MA verði breytt í AGS (Akureyri Grammar School). Þið verðið að vera í takt við tímann. Það heði kannski verið nær að kalla skólann AG School til að ganga jafnlangt Flugleiðum í lágkúrunni. 4. mars 2005
Sérkennilegir flutningar
Ég tók eftir því þegar ég sá söngkeppni Stöðvar 2 í kvöld að að kynnarnir töluðu um flutninga laganna, jafnvel alla flutningana og báða flutninga hvers keppenda. Mér þóttu það einkennilegir flutningar og reyndar er næsta ómögulegt að nota það orð, þafnvel þótt talað sé um að flytja lag. 4. mars 2005
Sporðurinn og stirtlan
Ég hef örugglega nefnt það áður hér en á mínu heimili var og er aldrei borðaður sporður. Sporðurinn var ævinlega skorinn af og honum hent. Mér þótti þá aftasti bitinn af fiskinum allta bestur. Það er stirtlan, sem sumir kalla reyndar sporðstykki. Mér finnst ævinlega sérkennilegt að heyra sagt og sjá skrifað að fólk borði sporð. Ég get ekki gert að því. Hann er jafnóætur og (aðrir) uggar. 4. mars 2005
Að lækka flugið
Flugfreyjan sem flaug með mig norður í kvöld sagði: Við höfum nú hafið lækkun á flugi til Akureyrar. Það hefði verið betra að segja: Við lækkum nú..." 4. mars 2005 Peningur aftur
Klemenz bendir mér á að í morgunútvarpi hafi fréttakona, sem var að ræða við Ágúst Einarsson frambjóðanda til rektorsembættis Háskóla Íslands, sagt að hugvísindadeild skólans vantaði pening. Klemenz bendir réttilega á að samkvæmt því séu ekki mikil fjárhagsvandræði á þeim bæ, ef vantar aðeins einn pening til að bjarga málum. Hér hefði fréttakonan hins vegar átt að hafa vit á að tala um peninga. 1. mars 2005
Nokkrar blaðauglýsingar
Ef við flettum Fréttablaðinu í dag og skoðum fáeinar heilsíðuauglýsingar kemur í ljós að ekki er allt með felldu (sumar þessar auglýsingar eru líka í Morgunblaðinu). Á blaðsíðu 3 er fyrirsögnin Oft kemur (mynd af bíl) þá getið er. Þarna er nokkuð illa farið með málshátt. Á blaðsíðu 5 er fyrirsögnin Ertu að ná til viðskiptavinarins? Þetta er lélegt mál. Hér hefði átt að segja Nærð þú til... Á blaðsíðu 11 er sam konar villa: Af hverju erum við að bjóða upp á þráðlaust internet... Hér hefði átt að segja Af hverju bjóðum við... og betra hefði verið að sleppa þessu upp á. Á blaðsíðu 15 er fyrirsögnin Við elskum að vinna... Þetta er nú eiginlega ekki íslenska þó að orðin séu íslensk. Ég legg til að auglýsingastofur taki í sína þjónustu sæmilega máli farið fólk til að yfirfara texta, ekki síst fyrirsagnir. Þörf er greinilega á því. 1. mars 2005
Enskar íþróttalýsingar með íslenskum orðum
Ég leyfi mér að grípa nokkur atriði úr afar góðu bréfi Sverris Friðþjófssonar í Morgunblaðinu í dag. Hann talar um nauðsyn þess að þulir sjónvarpsstöðvanna gæti að máli sínu. Enda þótt þeir sletti ekki ensku tali þeir eiginlega (ísl)ensku. Þeir taka umhugsunarlaust ensk orð sem notuð eru í lýsingum á Bretlandi og snúa þeim yfir á íslensku. Dæmi: Hann gefur langan bolta út á vænginn, og nú leikur sóknin hátt á vellinum. Vængmaðurinn verður helst að koma knettinum inn í boxið og þá er eins gott að framherjarnir hitti rammann. Einu sinni var talað um kantmann sem gaf langa sendingu inn í vitateiginn þar sem framherji kom og skaut á markið. Mér finnst þetta góð og þörf ábending hjá nafna mínum. 1. mars 2005
|
