Sumarið 2006
Nú, þegar komið er sumar verður trúlega færra skráð hér en verið hefur. Sumpart er það vegna þess að ég verð svolítið á ferð og flugi. Það er hins vegar áhyggjuefni hversu fjölmiðlar spillast á sumrin. Því miður virðist metnaður þeirra að vanda og viðhalda góðu mannamáli ekki vera tiltakanlega mikill. Engu er líkara en nýtt starfsfólk þurfi alls ekki að sanna getu sína í að tala eða skrifa mannamál, þegar það er valið. Það er hræðilegt. Eftir að hafa flett blöðum og hlustað á útvarp nú nokkra dagparta verð ég að segja að mér fallast hendur. Það yrði margra manna starf ef fjalla ætti um alla þá vitleysu sem fjölmiðlarnir birta og láta eins og ekkert sé eðlilegra.
Ég vona að fjölmiðlum og ráðamönnum þeirra skiljist einn góðan veðurdag, og vonandi sem fyrst, að það skiptir máli að vanda málfarið. Ég vona að þeir verði þess áskynja að þeirra er mest ábyrgð á því hvort hér verður áfram talað gott mannamál. Fjölmiðlarnir eru miklu starkari áhrifavaldur í þróun og viðhaldi málsins en nokkur önnur stofnun eða fyrirtæki á landi hér. 14. júní 2006
Þegar maður hengur
Það er ekki við góðu að búast ef blaðamenn eru ekki vel talandi. Núna áðan var í útvarpinu talað við blaðamann Fréttablaðsins, sem staddur er á Spáni og fylgist með tónleikum þar. Þá sagði hann þessi gullvægu orð: „Þegar maður hengur svona á þessum tónleikastöðum...“ Væri ég ritstjóri Fréttablaðsins myndi ég rifta ráðningarsamningi við þennan mann. 19. júní 2006
Klafs
Nú skal ég viðurkenna mjög fúslega að ég fylgist lítið með fótbolta. Iðulega heyri ég þó undarleg orð hjá fótboltafréttamönnum, ekki bara um horn sem tekin eru á stórhættulegum stað eða að menn reyni ótímabær skot heldur líka orð, sem ég skil ekki. Hvað er þetta klafs inni í teig, sem ég heyrði um daginn og hef heyrt áður? 19. júní 2006
Hendi
Oft er talað um að dæma hendi á mann í fótbolta. Ég skil vel að þeir sem aldir eru upp við að beygja orðið hönd um hönd frá hendi til handar kippi sér upp við þetta. Það er þó alls ekki algilt að sú beyging sé notuð. Ég er til dæmis ekki alinn upp við þessa beygingu. Ég ólst upp við það í bernsku að hönd væri kölluð hendi og talað væri um að taka í hendina á einhverjum og þrátt fyrir langt nám og strangan skóla er mér alls ekki tamt að beygja orðið hönd eftir kúnstarinnar reglum. Reglurnar eru sem sé fleiri en ein. 19. júní 2006
Fótbolti
Ég rakst á smágrein í einhverju blaði þar sem blaðamaður eða ritstjóri óskapast yfir orðinu knattspyrna, vildi helst henda því út í hafsauga og taka upp rétta nafnið á leiknum sem um ræðir, fótbolti. Ég var eiginlega sammála manninum. Fótbolti er fullkomlega íslenskt orð jafnvel þótt bolti kunni að vera ættaður úr einhverju erlendu máli aftur í forneskju. Ég vil líka hvetja fótboltamenn og fótboltaáhugamenn til að nota íslensk orð í lýsingum sínum á því sem gert er í þessum leik og einnig á stöðu leikmanna og umfram allt að kalla félög sínum réttum nöfnum en vera ekki eins og aular og kalla allt klúbba. Innan íþrótta eru til klúbbar eins og til dæmis golfklúbbar en knattspyrnufélag (fótboltafélag) er ekki og heitir jafnan ekki klúbbur á Íslandi. 19. júní 2006
Amen
Mér þótti óskaplega hvimleitt þegar ég hlustaði á messu hvítasunnumanna í útvarpinu um daginn að þeir virtust ekki geta sagt amen eins og fólk gerir flest. Þarna virtist sú tíska allsráðandi að segja aMEN.Áherslan er með öðrum orðum snarvitlaus. 19. júní 2006
Tvöföldu vöffin
Fólk á í miklum erfiðleikum með að fara með vefföng. Það er afskaplega klúðurslegt að segja þrisvar tvöfalt vaff eða þrjú tvöföld vöff eða tvöfalt vaff, tvöfalt vaff, tvöfalt vaff punktur veffang punktur is. Í útvarpinu heyrði ég um daginn nýtt afbrigði af þessu þegar einhver þulur sagði þrjú tvívöff. Ekki þótti mér það betra, hef reyndar ekki heyrt orðið tvívaff fyrr. Eftir á að hyggja er þetta þó ekki með öllu vitlaust orð. Reyndar er í flestum tilfellum nóg að fara með veffangið án þess að flækja sig í vöffunum. 19. júní 2006
Að minnka fjölda
Klúðrið í fjöldatalinu og minnkun og stækkun virðist endalaust. Ég skil ekki af hverju menn kjósa ekki að nota sagnirnar að vaxa, aukast, fjölga, hækka, stækka og á hinn bóginn fækka, hjaðna, lækka og svo framvegis. Sjávarútvegsfræðingur talaði um daginn um að það þyrfti að minnka fjölda þessara fiska. Þetta er ómál. Það er ekki hægt að minnka fjölda. Hins vegar er til dæmis unnt að fækka fiskum...
Múslimskur
Þegar ég var nemandi í skóla var mér kennt að það mætti ekki segja eða skrifa múslimskur eða íslamskur. Ástæðan var sú að þar með mætti líta svo á að múslimskir væru þjóð og íslamskir sömuleiðis. Þess vegna hrekk ég ævinlega við þegar svona er talað í fréttum. 19. júní 2006
Þykkar pípur og kynvilltar tommur
Ég heyrði í kvöld í Sjónvarpinu samtal, sem ég fylgdist ekkert sérstaklega með, en eyrun sperrtust þegar viðmælandinn sagðist nota tveggja og hálfs tommu þykkar pípur. Í fyrsta lagi eru rör, pípur, kaðlar, staurar og aðrir slíkir hlutir sem eru sívalir, aldrei þykkir eða þunnir. Rör getur verið grannt eða svert. Sama er um staurinn, hann er sver ef hann hefur mikið ummál en annars grannur. Hann er aldrei þykkur, hversu sver sem hann verður. Sama gildir um tvinna, garn og snæri og líka nál og prjón. Allt þerra getur verið grannt, grennra og grennst eða svert, sverara og sverast en aldrei þykkt eða þunnt. Hitt vandamálið er að orðið tomma er kvenkynsorð. Þess vegna getur rör eða pípa verið hálfrar tommu, einnar tommu, tveggja, þriggja, fjögurra og fjögurra og hálfrar tommu sver. 14. júní 2006 Að eiga eða eiga ekki
Einhæfni í tali þeirra sem hafa það fyrir stafni að kynna dægurlög í útvarpi er mjög áberandi. Eitt dæmið um þessa einhæfni er að sögnin að eiga er notuð um alla skapaða hluti. Í dag var masað um tónlist á Rás 2 og meðal annars sagði einhver drengur frá plötu vikunnar. Hann sagði: „Það er Bubbi sem á þessa plötu og hann á bæði lögin og textana.“ Það grátbroslega við þetta er að ég man ekki betur en eitthvert tryggingafélag hafi keypt öll þessi lög og texta af Bubba fyrir fáum mánuðum svo hann á þau alls ekki lengur. Og Bubbi á ekki plötuna sem spiluð var, Ríkisútvarpið á hana. Það var sem sagt ekki farið heim til Bubba og eintak hans af plötunni fengið lánað til að spila í þetta sinn. Þetta var hins vegar plata sem Bubbi gerði, sem hann gaf út eða eitthvað slíkt. Og það er óttalega bjánalegt að tala sífellt um að einhver eigi lög eða texta. Það mætti segja að Bubbi hefði samið lagið og ort textana. Fólk sem vinnur við útvarp þarf að hafa einhvern orðaforða. Annars talar það eins og kjánar. 14. júní 2006
Einhverjir
Orðið einhver er mjög oft snarvitlaust notað. Það er með öðrum orðum snarvitlaust að nota orðið einhver í merkingunni um það bil, því sem næst eða eitthvað því líkt. Í íþróttafréttunum var sagt áðan að einhverjum þremur mínútum seinna hafi liðið skorað annað mark í leiknum. Þetta þýðir á mannamáli að ekki sé víst hvaða mínútur þetta voru, það eina sem vitað er sé að þær hafi verið þrjár. Hér hefði mátt segja næstum, um það bil, nálægt, því sem næst, tæplega eða rúmlega – og margar aðrar leiðir eru til en þessi enskusletta (some three minutes). Anað dæmi úr fréttum fyrir fáum dögum þegar talað var um hóp manna, en viðmælandinn mundi ekki nákvæmlega hve margir þeir hefðu verið. Þá sagði hann: „Þetta voru einhverjir 17 menn.“ Á mannamáli þýðir þetta að mennirnir hafi verið 17 talsins, en ekki sé vitað hverjir þeir voru, þetta voru sem sagt 17 ónafngreindir menn. Það var hins vegar greinilega ekki það sem maðurinn ætlaði að segja. Hér hefði hann getað sagt að hann héldi eða teldi eða áliti eða sig minnt að þeir hefðu verið 17. Varla er hægt að segja hér um bil 17 menn, það hljómar sem hreinn asnaskapur, slíkt er ekki mögulegt nema miðað sé við heilan tug eða hundrað manna. Hins vegar má tala um hér um bil 17 kíló eða lítra af einhverju, það er annað mál. 14. júní 2006
Hellingur
Ég man ekki hvort ég er búinn að nefna það sérkennielga fyrirbæri að hellingur eða að breytast í kvenkyn. Þetta gamla, góða karlkynsorð, þegar meira að segja var talað um heilan helling, er að skipta um kyn. Núna talar ungt fólk varla öðruvísi en svona: „Það er helling eftir í skálinni.“ „Það var alveg helling af fólki sem kom í veisluna.“ „Það er helling að lesa fyrir prófið.“ Mér finnst þetta svolítið sorglegt. 14. júní 2006
|
