Yfirvofandi verkfall hjá Þórsurum
Í Norðurlandsútvarpinu var áðan sagt frá liðsauka sem knattpyrnufélagið Þór er að fá frá útlöndum. Þar sagði að í liðið bættist stræker frá einhverju landi, sem ég man ekki hvert er. Stræker er maður sem gerir verkfall, samkvæmt gamalli og góðri dönskuslettu, sbr. sögnina að stræka á e-ð. Ég geri mér ekki hvaða gagn stræker gerir í fótbolta. 28. júlí2005
Skammarleg blaðamennska
Ég leyfi mér að birta hér óstyttan pistil af vef Nönnu Rögnvaldardóttur frá því nú í morgunsárið:
"Afskaplega sorgleg saga, en hvar í andskotanum voru prófarkalesarar Fréttablaðsins?
Susan Torres, 26 ára Bandaríkjamaður, féll í dá í maí síðastliðinn eftir að heilaæxli olli henni heilablóðfalli þar sem hún sat við kvöldverðarborðið heima hjá sér.
Susan, var þá komin nokkrar vikur á leið með ófætt barn hennar og Jason Torres, eiginmanns hennar. Jason bað í kjölfarið læknana á spítalanum í Virginíu að halda Susan á lífi á meðan fóstrið innan í henni fengi að vaxa.
Nú er fóstrið komið 24 vikur á leið og læknar telja líklegt að það gæti fæðst heilbrigt. Hins vegar vilja læknarnir líklegast bíða með fæðinguna þar til fóstrið hefur fengið að þroskast í heilar 32 vikur. Eðlileg meðganga er 40 vikur."
Ég á ekki önnur orð til að lýsa þessari skelfingu en þau að sá blaðamaður sem hér skrifar er engan veginn hæfur til að gegna starfi sínu. Þetta er svo vitlaust að það nær ekki nokkru tali. Þetta er honum sjálfum og blaðinu sjálfu til háborinnar skammar. 27. júlí2005 Að vera með á nótunum
Í auglýsingu Rásar 2 um verslunarmannahelgina sem fram undan er er sagt að tónlistin verði með á nótunum. Það þýðir samkvæmt orðabókinni minni að tónlistin skilji eitthvað, að tónlistin viti hvað um er að vera, að tónlistin fylgist með. Eins og Rás 2 notar þetta orðatiltæki í auglýsingunni er það hreint og klárt bull. Ég hef áður nefnt hver nauðsyn er þeim sem notar orðtök og málshætti að kunna þau og vita hvað þau tákna. Hér sýnir það sig og sannar, og ég vona að Ríkisútvarpið lagi þetta klúður. 26. júlí2005
Enn fólk
Núna í morgun heyrði ég stúlku í morgunútvarpinu, sem er samsent á báðum rásum Ríkisútvarpsins, segja: Þetta á svo greiðan aðgang að fólki og tilfinningum þeirra. Enn og aftur kynvilla og töluvilla. Þeirra er eignarfall fleirtölu, sem reyndar er eins í öllum kynjum, en fólk er enn sem fyrr hvorugkynsorð og eintölu. Stúlkan átti að segja tilfinningum þess. Ég bæti hér við að kvöldi að í Selfossfréttum Sjónvarpsins var fréttamaðurinn rétt í þessu að klúðra fólki. 26. júlí2005
Takk fyrir leiðréttingu
Ég heyri að búið er að lagfæra auglýsinguna um unglingaþáttinn á Rás 2 (efst á baugi), sem ég fann að hér í pistli 12. júlí. 26. júlí2005
Að líta dagsins ljós
Á meðan ég brá mér frá um sinns sakir hafa mér borist í tölvupósti nokkrar ábendingar um eitt og annað sem miður hefur farið í máli. Meðal annars skrifar Björn Ingólfsson : Að líta dagsins ljós virðist vera uppáhalds orðatiltæki þeirra sem lýsa knattspyrnu. Svo og svo mörg mörk líta dagsins ljós í hverjum leik. Mér finnst þetta tæplega geta gengið í þessu samhengi. Stúlka, sem var að lýsa knattspyrnuleik í útvarpinu í kvöld, sagði meira að segja að þó nokkur marktækifæri hefðu litið dagsins ljós. Ég er sammála Birni að það fer ekki vel á þessu orðalagi. Enda þótt gott sé að lita mál sitt með orðatiltækjum af og til verður að gæta svolítillar skynsemi í vali þeirra og verst er ef þau verða eins konar kækur. Eins og það er næsta víst að þeir verði að lúta í gras fyrir þvílíkri neglu (og hér myndi ég setja broskarl ef ég kynni). 25. júlí2005
Fólk
Sumir eiga erfitt með að nota orðið fólk rétt. Einkum er erfitt, virðist vera, að muna hvers kyns orðið fólk er. Það er nefnilega hvorugkyns og eintölu. Ég heyrði mann í útvarpinu um daginn segja: Fólk virðist vera að fræða sjálfan sig um þetta... og skömmu síðar sagði sami maður: Ungt fólk er að kynna þetta úti á götum og fólk gengur að þeim og vill skrá sig. Í fyrra laginu verður manninum á kynvilla, notar karlkynsorð til að vísa til hvorugkynsorðsins fólk. Í seinna laginu er hvort tveggja kynvilla og töluvilla, því þeim er karl- eða kvenkyn fleirtölu, en fólk, eins og ég sagði áðan, hvorugkyns og eintölu. 25. júlí2005
Kynvilla
Kynvilla finnst mér aðallega koma fyrir í karlkynsorðum sem höfð eru um fólk af báðum kynjum eins konar samkynsorð, þótt slíkt sé trúlega ekki viðurkennt í íslensku. Þetta er eins og foreldrarnir sem eiga að vera þeir en ekki þau, unglingarnir, nemendurnir og krakkarnir, sem líka eiga undantekningarlaust að vera þeir en ekki þau, jafnvel þótt foreldrar séu jafnan karl og kona. Orðin foreldrar, unglingarm nemendur og krakkar eru einfaldlega karlkynsorð. 25. júlí2005
Ósáttur við óánægður með
Ég hef áður minnst á að sumir segjast vera sáttir með eitthvað. Ég fann að þessu hér fyrr á árinu en ég held ég sé búinn að átta mig á því hvað hér er á seyði. Í Morgunblaðinu í dag, reyndar á baksíðu þess, er talað um bifreiðaeigendur og gjald sem þeir þurfa að borga á bílastæðum við Leifsstöð. Þar stendur: Bifreiðaeigendur eru ósáttir með gjaldtöku o.s.frv. Hér virðist vera slegið saman tveimur orðatiltækjum sömu merkingar. Annars vegar að vera sáttur eða ósáttur við eitthvað og hins vegar að vera ánægður eða óánægður með eitthvað. Mér finnst æskilegt að við höldum hefðinni að vera sáttir við eitthvað og að sama skapi að vera ánægðir með það. 25. júlí2005
Akranes
Þorgeir Tryggvason er prýðilegur rithöfundur og málglöggur maður og spauggreindur. Honum var skemmt um daginn og sendi mér línu til Hamborgar, það var 14. júlí: Að lesa DV er góð skemmtun. Íþróttasíðurnar ekki undanskildar. Þar er í dag þessi ágæta fyrirsögn: Derby kemur til Akranesar. Get ekki gert upp við mig hvort ég held að þetta sé grín. Ég veit ekki heldur hvað maður á að halda. Einu sinni var dægurflugnasöngvari sem fór til Selfossar og annar sem fór til Akureyris. Maður þorir ekki alltaf að segja til hvort þetta er gaman eða alvara. 25. júlí2005
Blóm af akri mbl.is
Uggi sendi mér tvö blóm af akri mbl.is í gær. Ég held ég leyfi þeim að njóta sín athugasemdalítið. Annars vegar var: 117 manns hafa látist úr dularfullum sjúkdómi í Sichuan-héraði í Kína og 41 eru veikir. Hitt blómið er: Lost, þáttur sem fjallar um hóp fólks sem er á eyðieyju eftir flugslys, fékk tvö verðlaun. 25. júlí2005
Efst á baugi
Rás tvö á skilið hrós fyrir að halda úti útvarpsþætti fyrir unglinga, meira að segja á sumrin. Hitt er annað mál að þessir ágætu unglingar, sem sjá um þættina, hljóta greinilega ekki þá tilsögn hjá eldri og reyndari útvarpsmönnum. Þess vegna verður þeim á að gera alls konar skyssur, sem betra væri að fyrirbyggja í upphafi en reyna að laga síðar. Til dæmis er áberandi hjá einum, líflegum og snaggaralegum dagskrárgerðarmanni að tengja flestöll orð sem hann segir með einhverskonar e sérhljóði e þannig e að e það e sem e hann e segir e veður e aldrei e alveg e eðlilegt. Þetta er afskaplega leiðinlegt áheyrnar og er reyndar frægur málgalli tveggja dagskrárgerðarmanna hér norðanlands, þ.e. þegar þeir tala blaðlaust í hljóðnema. Annars ekki. En hitt er annað mál að unglingum hættir til að fara rangt með orðatiltæki sem þeir kunna ekki. Til dæmis er í auglýsingu um unglingaútvarpið sagt að þar verði talað um það sem er hæst á baugi hverju sinni. Ég hef vanist því að tala um það sem er efst á baugi og held að það sé réttara.12. júlí 2005
Að ræna einhvern og ræna einhverju
Þeim urðu mislagðar hendur í Fréttablaðinu í gær þegar þar var skrifað: Tveir menn rændu Lyfjum og heilsu. Gott og vel. Hugsanlega hafa þeir ætlað að ræna lyfjunum en heilsunni hafa þeir varla rænt. Og heldur er ekki trúlegt að þeir hafi rænt öllu fyrirtækinu. Hér er um þau mistök að ræða að við tölum um að ræna einhvern = stela frá einhverjum. Hins vegar er að ræna einhverju = stela einhverju. Þetta getur verið erfitt þegar fyrirtæki heita skringilegum nöfnum, en þá þarf bara að orða hugsunina örðu vísi. Það er vel hægt. 12. júlí 2005
Gjáin og spáin og ráin og þær vinkonur allar
Ég heyrði í útvarpinu í morgun að einhver ætlaði að fara um gjánna. Ég hef áður bent á þessa skekkju. Við förum ekki um gjánna, hlustum ekki á spánna, förum ekki yfir ránna heldur er bara eitt n í þessu öllu saman: Gjána, rána og spána. Reynum að muna það, hitt er svo ljótt. 12. júlí 2005
Kannski aftur
Fyrir um það bil ári skrifaði ég smápistil um að fólk væri farið að nota orðið kannski sem einhvers konar merkingarlaust hikorð. Dæmi um það nefndi ég þá: Ég leyfi mér að fullyrða að þetta er kannski heppilegasta leiðin... og: Það langmikilvægasta er kannski að færa fólkinu vatn og mat. Ég held að ég noti kannski aldrei nema í merkingu þess orðs, þ.e. ef til vill, mögulega, jafnvel. Mér finnst hreint og klárt asnalegt að heyra fólk nota kannski í fullyrðingum, eins og í dæmunum hér fyrir ofan. Í útvarpinu heyrði ég í dag tvö dæmi. Annars vegar var maður sem sagði: Það sem mér finnst kannski mest ámælisvert... Með þessu kannski eyðileggur kannski fullyrðinguna að manninum þyki eitthvað ámælisvert. Hitt dæmið var: Það er náttúrulega erfitt kannski beint að fullyrða að... Þarna eyðileggur kannski, og fleiri tilgangslaus bullorð (fyrirgefið dómhörkuna), merkingu þess sem viðmælandinn virtist ætla að segja, að það væri erftitt að fullyrða eitthvað. 10. júlí 2005
Lögun jarðar
Ég heyrði Bubba Morthens syngja um jörðina og að hún væri kringlótt. Þegar ég var barn var mér kennt að svo væri ekki. Kringlótt þýðir hringlaga. Tíkallinn er kringlóttur. Jörðin er hins vegar hnöttótt. Þá minnist ég þess að hafa oft og iðulega í seinni tíð heyrt fólk, þó aðallega börn, segja hringlótt en ekki kringlótt. Tveggja binda orðabókin getur um þessa orðmynd sem skáldaleyfi. Mér finnst við ættum að halda okkur við að kalla það sem er kringlótt kringlótt og það sem er hnöttótt er þá hnöttótt. Gjörð er kringlótt en bolti hnöttóttur, enda heitir hann knöttur á formlegu máli. 10. júlí 2005
Mjó brú
Fyrir rúmum tveimur árum fann ég að því að talað væri um einbreiða brú og einbreiðan veg. Allmargir svöruðu mér og töldu þessa aðfinnslu mína sverustu íhaldssemi. Ég hef hins vegar aldrei farið ofan af því að einbreiður er alls ekki breiður. Það sem átt er við er að brúin sé þröng eða vegurinn mjór. Þess vegna ætti að segja það, auglýsa mjóa eða þrönga brú og svo framvegis. Mér til ómældrar gleði heyrði ég auglýsingu um umferð um daginn og þar er einmitt fjallað um þetta. Annar aðilinn segir eitthvað á þá leið að hér sé ein breið brú og ástæða til að spýta í. Hinn segnir að þetta sé ekki rétt, þetta sé einbreið brú og þess vegna þurfi að gæta að sér. Hinn svarar þá af hverju sé þá ekki bara sagt að brúin sé mjó. Það er notalegt að hafa eignast liðsmenn á fjölmiðlunum. 10. júlí 2005
Hæstur
Ekki segja hæðstur! 10. júlí 2005
Heimsókn
Á mbl.is stendur Innlent | mbl.is | 8.7.2005 | 13:24 Halldór í heimssókn til Japans. Ég leyfði mér að vona að þetta yrði leiðrétt, en núna, þegar klukkan er 21:33 stendur það óbreytt. Halldór ætlar enn í heims-sókn. Vera kann að á fjölmiðlum sé nú að störfum afleysingafólk sem ekki er öruggt í stafsetningu og skilur jafnvel ekki orðin sem það notar, en það er voðalegt að enginn skuli á líta yfir öxlina á því. Það er ekki síður nauðsynlegt að prófarkalesa vefefni en prentað mál. Heimsækja er samsetning á orðasambandinu sækja heim. Um það kemur hér annar pistill. 8. júlí 2005
Að sækja einhvern heim
Það er býsna gamalt í málinu að sækja einhvern heim. Sagt að þessi eða hinn sé góður heim að sækja og svo framvegis. Hitt er annað má að ef maður ætlar að heimsækja einhvern segir maður á venjulegu mannamáli: Ég ætla að heimsækja hann. Eigum við að heimsækja hana? Við skulum heimsækja þau. Ég þekki ekki nokkurn núlifandi mann sem léti sér koma til hugar að segja: Við skulum sækja þau heim. Ég ætla að sækja hann heim. Nema ég hafi gleymt frakkanum mínum heima, þá get ég sagt að ég ætli að sækja hann heim.
Undanfarin ár hefur gengið á með auglýsingahrinum til að hvetja Íslendinga til að ferðast innan lands. Þessar auglýsingar enda á frasanum: Ísland, sækjum það heim. Þessi fjandi hefur farið ótrúlega í taugarnar á mér, jafnvel svo að það fer hrollur um mig og koma viprur við munnvikin. Mér finnst þetta svo uppskrúfað og tilgerðarlegt. Þar að auki finnst mér þetta svo vitlaust að það er varla nokkru lagi líkt. Ég sé alltaf fyrir mér einhvern sem hefur gleymt Íslandi heima og hyggst sækja það heim til að geta dröslað því með sér. Ég bý á Akureyri. Ef ég ferð í ferð innan lands fer ég ekki að heimsækja landið eða sækja það heim (ARRRRRRRRRG!). Ég heimsæki hugsanlega Siglufjörð, Mývatnssveit eða Skagafjörðinn, en sæki hann ekki heim. Ekki frekar en ég sæki Valdimar heim. Ég gæti heimsótt hann fram að Rein, en gleymi honum örugglega ekki heima hjá mér svo ég þurfi að fara og ná í hann. Mér finnst þetta næstum jafnvitlaust og auglýsingin frá bílaumboðinu um öruggan stað til að vera á!!! (Munið að þrjú upphrópunarmerki tákna fyrirlitningu.) 8. júlí 2005
Sprengingarnar í Lundúnum
Þórir Jónsson bendir á óðagot í máli þegar sagt var frá illvirkjunum í Lundúnum í gær. Hann segir í bréfi: Þar var talað við Íslending sem hafði verði í lest þar nærri sem ein sprengjan sprakk en hann komst, því betur upp úr gönginni. Hef ekki fyrr heyrt kvenkynsmynd orðsins í eintölu. Þá greindi frá því í fréttum að sprengingarnar skuku aðrar lestir en þær sem beinlínis urðu fyrir þeim. Rétt er það, göngin hafa hingað til verið fleirtöluorð og fólk komast upp úr göngunum eftir að sprengingarnar skóku lestirnar. 8. júlí 2005
Í röð
Í gær heyrði ég fréttamann ríkisútvarpsins segja frá því í gær að sprengingarnar í Lundúnum hefðu orðið í röð, hver á eftir annarri. Mér datt í hug: Hvernig gátu þær annað? Þetta eru bara orðalengingar kannski ætti ég að segja orðhengilsháttur. 8. júlí 2005
Ekki nóg að beygja bara sum orðin
Steini benti mér á það í gær eða fyrradag að í fréttum af vali á stað fyrir ólympíuleika hefði í útvarpinu verið sagt að valið stæði ...á milli tveggja borga, Lundúna og París. Hér hefur fréttamanninum orðið það á að beygja aðeins nafn annarrar borgarinnar. Milli Lundúna og Parísar hefði verið rétt að segja. Ég fer ekki til París, ég fer til Parísar. Það ætti hverju barni að vera ljóst. 8. júlí 2005
Vitlaus auglýsing enn notuð
Norðurmjólk hefur enn í notkun og birtir vítt og breitt þá vitlausu auglýsingu á skyrdrykknum með útlenska nafninu, sem ég hef áður bent á hér. Það segir: Nýr heilsudrykkur frá KEA-skyr . Ég hef áður bent á að það er lágmarkskrafa til auglýsingastofa og þeirra sem láta þær auglýsa að kunna að beygja algengustu orð tungunnar. Þágufallið á orðinu skyr er (frá) skyri. (Að vísu er auglýsingin dálítið villandi, ég veit ekki til að til sé fyrirtækið KEA-skyr. Kannski er vitleysan margslungin ef grannt er skoðað.) 8. júlí 2005
Blessaðar fæturnar
Útilíf auglýsti hér un daginn: Farðu vel með fæturnar. Fótur er karlkynsorð og breytist ekki í kvenkyn þótt fjölgað sé. Þetta eru því fæturnir um fæturna. Hins vegar kann ég enga skýringu á því að hendur skuli vera kvenkyns meðan fætur tolla í karlkyninu. Það er örugglega annað mál. 6. júlí 2005
Rodsjer
Ég er viss um að Roger Federer heitir ekki Rodsjer, eins og útvarpsmenn kalla hann margir hverjir, eins og Austurríkismaðurinn sé enskur eða amerískur. Ég hef áður sagt að það á ekki að bera öll erlend nöfn fram eins og þau séu ensk. Ég minntist um daginn á Josef, Joseph, Josep sem heitir ef til vill Djóseff á ensku, en alls ekki á málum eins og þýsku. Og Michael Schumacher heitir ekki Mækul. Við verðum að rífa úr okkur þessa enskuvitleysu. Annars verður hlegið að okkur hjá fólki (!) 6. júlí 2005
Endurlokanlegar umbúðir
Ég verð að minna aftur á þetta andstyggilega og asnalega orð, endurlokanlegur. Í öllum bænum finnið annað orð yfir þetta og notið það. 6. júlí 2005
Að fá húð
Það er sagt frá því að hægt sé að ná af sér búkhárum með kremi og gúmmísköfu (þetta heitir víst einhverjum fínlegri nöfnum) og í auglýsingunni er svo sagt: ... og þú færð silkimjúka húð. Þetta er svo kauðalegt! Maður fær krem og sköfu í búðinni og skrapar af sér leggjahárin og þá er hægt að segja að húðin verði silkimjúk. Ekki að maður fái hana, þá er eins og hún sé aðkomin. 6. júlí 2005
Hnjaskbörur
Íþróttalýsingar gleðja mig ekki oft, en ég minnist þó ævinlega Bjarna Felixsonar og fótboltakeppni í Bandaríkjunum þegar hann fjallaði sem mest um öryggisbúnað og vaxtarlag, nefnilega hnjaskvagnana frægu og mennina með hamborgararassana, sem óku þessum frægu vögnum. Þetta rifjaðist upp fyrir mér þegar ég heyrði óvart fótboltalýsingu um daginn og Bjarni lýsti því að hlaupið var inn á völl með hnjaskbörur. Gott orð. 6. júlí 2005
Kveða eða kveðja
Uggi sendi mér klippu úr frétt á mbl.is, þar sem fréttamaðurinn áttar sig ekki á því hvort hann er að nota sögnina að kveðja eða kveða: Besta leiðin til að leysa þetta vandamál væri að ríkisstjórnin ákveddi að taka upp einkaleyfi á sölu á... Hér er eins og þetta heiti að ákveðja. Held að sú sögn sé ekki til. 4. júlí 2005
Hviður eða kviður
Uggi benti mér á frétt af vandræðum á humarhátíðinni á Hornafirði þar sem sagt var frá vandamálum ...vegna mikilla vindkviða. Með K-inu er þetta sem sé kviður = magi, bumba. Vindkviður gæti þá verið uppblásin vömb. Hitt mun réttara að þarna eigi að vera h. Hviður eru svona gusur eða rokur. 4. júlí 2005
Forsetningin í
Stundum er forsetningin í notuð dálítið óheppilega, ekki síst hér fyrir norðan. Ævinlega þegar nálgast tekur jól birtast auglýsingar um pantanir í laufabrauð, sem mér finnst alls ekki rétt. Nú fyrir nokkrum dögum var sagt í fréttayfirliti á Rúvak: Metsala er í bílum á Akureyri þessa
dagana." Undarlegt. Sala í bílum er í mínum huga þegar eitthvað er selt inni í bílum. Þannig voru til kjörbúðarvagnar fyrir fáum árum, fóru um svipað og bókabíllinn í Reykjavík. Ég held að skárra sé að nota forsetninguna á, að minnsta kosti í þessum samböndum. 1. júlí 2005
Selur fæddur
Glúmur minnti mig á myndatexta í Fréttablaðinu. Þar var mynd af listaverkum Samúels Jónssonar í Selárdal, meðal annars þar sem verið er að fóðra sel. Undir myndinni stendur: Selur fæddur. Ég tek undir með Glúmi að hér er engu líkara en textahöfundur hafi sungið Messías Händels (He shall feed his flock...) eða sé mjög vel að sér í ensku(!) 1. júlí 2005 |
