| Ég pípi á majesteten
DV reynir enn að viðhalda söguburði um að Jónsi, Jón Jósep Snæbjörnsson, sé hommi. Enda þótt hann hafi margsinnis sagt að hann sé það ekki virðast slúðurmiðlar ekki vilja sætta sig við það. Mér finnst það út af fyrir sig furðulegt af því að ég sé ekki hvaða máli það skipti eða fyrir hvern, en það er annað mál. Hitt er að í auglýsingum um helgina hamrar DV á því að Jónsi blási á samkynhneigðina. Það er rangt. Ég veit að Jónsi myndi aldrei blása á samkynhneigð, enda á hann góða vini og ráðgjafa sem eru samkynhneigðir. Það er allt annað mál að afneita einhverju eða blása á það. Titill pistilsins er vitnun eftir minni í Íslandsklukkuna, en þar er Jón Marteinsson að lýsa því yfir að hann gefi skít í yfirvaldið. Ef Jónsi blæs á samkynhneigð er hann sömuleiðis að lýsa yfir fyrirlitningu sinni á samkynhneið. Það gerir Jón Jósep ekki. 31. júlí 2004
Ekkja
Ekkja er kona sem misst hefur mann sinn. Hún lifir, en hann er látinn. Ekkill er karlmaður í sambærilegri stöðu. Ég er ekki vel að mér í örlagasögum íslenskra dægurlagastjarna, en sá ekki betur í sjónvarpinu í gær en Björgvin Halldórsson væri býsna líflegur og sprækur. Á sama tíma dynja á landsmönnum auglýsingar frá DV þar sem segir: „Rokkekkja Björgvins Halldórssonar, Krumma í Mínus og Svölu sver af þeim dópsögurnar...“ eða eitthvað í þeim dúr. Samkvæmt orðanna hljóðan hefur þessi kona misst alls þrjá maka, tvo karlkyns og einn hvenkyns. Mikil má sorg hennar vera! Kannski þau hafi öll látist úr einhverju öðru en dópi. En í alvöru skil ég ekki setninguna, enda er hún ótrúlega vitlaus. Ég tel líklegt að hér sé átt við konu sem hugsanlega er fyrrum eiginkona Björgvins og móðir barnanna Krumma og Svölu. Sé svo að Björgvin og þessi kona hafi slitið samvistum er hún alls ekki ekkja. Hún getur ekki orðið það nema hann hafi dáið á meðan hjónabandið stóð yfir. Það er bara bölvuð fjandans heimska að segja svona lagað. Þá verður að vera ljóst að eiginkona eða móðir getur aldrei orðið ekkja eftir börn sín, hvað svo sem fyrir þau kann að koma. Ofan á allt annað hefur kona, sem er gagnkunnug á Hafnafjarðarsvæðinu, sagt mér að umræddur Björgvin hafa ævinlega átt eina og sömu konuna, móður barnanna Hrafns og Svölu, og eigi hana enn. 31. júlí 2004
Undarlegt sundbrot
Mbl.is í dag 28.7.2004 | 13:13: „Breski lögfræðingurinn og sundmaðurinn Lewis Gordon Pugh, 34 ára, hyggst brjóta heimsmet í lengsta sundi í köldu vatni, sem synt hefur verið, en hann ætlar sér að synda 204 km niður Sognefjord, í Noregi, sem er er lengsti og dýpsti fjörður heims." Ekki er gott að sjá hvað hér er að gerast. Í fyrsta lagi er næstum alltaf talað um að slá met, en ekki brjóta, geri menn betur en áður. Tekið er fram að um dýpsta fjöður heims sé að ræða og maðurinn ætlar að synda niður hann. Ætlar hann sem sagt að stinga sér og synda niður, í átt til botns? Ef svo er þá hlýtur þetta að vera heimsmet. Það kemur hins vegar ekki fram hversu djúpt áður hefur náðst að synda. Eða ætli eigi að standa eitthvað annað en niður þarna? 28. júlí 2004
Keppt í hverju?
Undanfarna daga hef ég heyrt í útvarpi auglýsingu um „Keppni í vali á fallegasta steinagarði á Íslandi.“ Ég hef verið að velta því fyrir mér í hverju á að keppa. Samkvæmt orðanna hljóðan verður keppt í vali = keppt í því að velja. Samkvæmt því ætti sá að hreppa verðlaunin sem velur besta garðinn en sá fagri garður hlýtur enga viðurkenningu. Ég held að þessi auglýsing sé klúður. Hér hlýtur að vera keppt um það hvaða steinagarður sé fegurstur. Er það ekki? 28. júlí 2004
Kindó upp í fjalló
Þegar ég var krakki á Siglufirði héldum við krakkarnir að ef maður setti ó aftan á flest meiri háttar orð þá væri maður farinn að tala útlensku. Stjáni Sæby átti oft undarlega takta og tók upp á því að tala svona þegar hann fékk sér í glas og sagði þá eitthvað á borð við : „Halló! Það er kindó upp í fjalló“ Þetta dettur mér í hug þegar ég heyri ítölsk orð sögð í íslenskum auglýsingum. Nú kann ég nánast ekkert í ítölsku, enda þótt ég hafi verið í því langa landi í tvær vikur í sumar. Hins vegar er ég nokkuð viss um að það er ekki rétt að bera nánast öll ítölsk o fram sem íslenska tvíhljóðið ó (oú). Það er gert í auglýsingum frá veitingastaðum Rauða tómatinum, Rosso pomodoro. Þar er sagt rossó pómoódóróró. Mér er næst að halda að þar eigi hvergi að vera tvíhljóðið ó heldur alltaf einhljóðið o. Rétt eins og skrifað stendur. 26. júlí 2004
Rugl á Bylgjunni
Rugludallur á Bylgjunni var að enda við að segja frá keppni kvenna sem láta breyta sér útlitslega séð. Þetta orðalag nær ekki nokkru tali. Íslenskt hefði verð að segja: ...breyta útliti sínu. Þetta er jafnvitlaust og að segja að hús sé slæmt pípulagningalega séð, ef lagnir eru eitthvað óheppilegar. 26. júlí 2004
England, Bretland
Ég er ekki viss um að Íslendingar noti þessi hugtök á sama hátt og gert er erlendis. Ég sá í blaði í morgun og heyrði í útvarpi að Bretar væru að hugsa um að setja reykingabann á almannafæri (þá væru reykingar að vísu bannaðar utan dyra líka og varla er það næst á dagskrá). Það er ekki alltaf ljóst í fréttum hvað átt er við með enskum þjóðaheitum. Ég veit ekki betur en að sé talsverður munur á England og Britain, English og British. Britain mun vera notað um Stóra-Bretland, Great Britain. Þegnar í því veldi eru Bretar og þeir eru breskir, Britsh. Eitt af allmörgum löndum í Bretaveldi er England. Þeir sem þar eiga ríkisfang eru enskir, English. Englendingar eru Bretar, en það eru Norður-Írar, Skotar, Walesbúar og fleiri líka, en þeir eru hins vegar ekki enskir eða Englendingar. Ég áttaði mig ekki almennilega á þessu fyrr en ég átti tal við sendiherra Breta á Íslandi, Alp Mehmet, sem er fæddur á Kýpur og er þess vegna ekki enskur, en hefur frá barnsaldri búið á Englandi. Hann gerði mjög glöggan mun á þessum hugtökum. (Björn Friðgeir Björnsson benti mér líka á dálitla ónákvæmni í pistlinum, sem ég hef nú lagfært. Það tengist því einkum að hæpið er að telja öll lönd hins gamla breska heimsveldis, t.d. Ástralíu og Kanada til Breta.) Hvað sem öðru líður ætti fólk, – ekki síst blaða- og fréttamenn – að leitast við að fara rétt með þessi þjóðaheiti og landa. 26. júlí 2004
Artúr konungur
Af hverju ætli sé nauðsynlegt að kalla bíómyndina um Artúr konung King Arthur í auglýsingum í útvarpi og sjónvarpi? 23. júlí 2004
Vond auglýsing
Brimborg vinnur það afrek 22. júlí að birta í Fréttablaðinu einhverja verstu og vitlausustu auglýsingu sem ég hef séð. Textinn er mikill og þvílíkt klúður að það nær ekki nokkru tali. „Hvorutveggja þú leitar: öryggi og vellíðan.“ Þetta er langt frá því að geta talist íslenska. Þarna er sagt að hönnuðir Volvo vilji meina að fjölskyldan eigi allan rétt til heilbrigðs lífs. Skyldi einhvern undra? Þar er talað um tækni Volvo sem „...vaktar gæði andrúmsloftsins umhverfis bílinn.“ Hvern þremilinn ætli það þýði? Þarna er talið um sérvalin tau (!) þau eru í fleirtölu „...sem eru ofnæmisprófuð samkvæmt alþjóðastaðli Öko-Tex og eru laus við ofnæmisvaka.“ Úff! Sæti sérhönnuð fyrir beinabyggingu líkamans !!! Skynug miðstöð !!! Ég ætla ekki að nefna fleira – nema kannski bullið sem ég hef áður nefnt og er merkingarlaust á íslensku, einkunnarorðin: Öruggur staður til að vera á, sem er að vísu sagt öruggur staður að vera á tvisvar eða þrisvar í þessu endalausa bulli. Mig langar til að biðja þá sem ráða Brimborgu og auglýsingum fyrirtækisins að leggja framvegis áherslu á að auglýsingar séu á íslensku mannamáli og minni á að það nægir ekki til að snara texta úr útlensku að styðjast eingöngu við orðabók.Góð þýðing er að taka setningu úr útlensku og umrita hana svo hún verði á eðlilegu, skiljanlegu máli á íslensku. Til þess þarf góða máltilfinningu. 23. júlí 2004
Glært vatn
Morgunblaðið í dag, bls. 4: „Áin er alveg glær.“ Þetta er haft eftir erlendum veiðimanni, en breytir því ekki að á íslensku er talað um að vatn sé tært, en ekki glært, og hefði því átt að segja að áin hafi verið tær. 23. júlí 2004
Kyn í auglýsingum
Í fyrrasumar dundu í útvarpi auglýsingar frá Kaupfélagi Borgarness og þar var ævinlega talað um strákana í byggingavörudeildinni. Einhvern veginn fannst mér þetta ekki í takti við tímann og mér datt ævinlega í hug hvort konur fengju ekki að vinna hjá KB eins og til dæmis í BYKO. Þessar auglýsingar hef ég ekki heyrt lengi, en hins vegar hljómar núna í útvörpum að ÞEIR hjá bílavaktinni hjá Max einum snarskoði bíla fyrir fríið. Konur vinna sem sagt ekki í bílaþjónustu. Samt veit ég ekki betur en kona stjórni stærsta dekkjaverkstæði norðan Holtavörðuheiðar. Þetta með kyn ættu auglýsendur að hafa í huga. 23. júlí 2004
Stærstu hljómsveitirnar
Nú er auglýst að allar stærstu hljómsveitir landsins verði á Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum. Ef svo er verða þar trúlega Sinfóníuhljómsveit Íslands, Lúðrasviet Reykjavíkur, Sinfóníuhljómsveit Norðurlands, Kammersveit Reykjavíkur og fleiri. Skyldu þeir ætla að hætta að hafa popphljómsveitir á Þjóðahátíðinni? 22. júlí 2004
Opna svið á rokktónleikum
Fréttablaðið segir frá því í dag að hljómsveitin Mínus muni opna aðalsvið Reading-hátíðarinnar. Fram kemur líka að hljómsveitin Green Day muni loka sviðinu. Ég hélt að tæknimenn eða verkamenn væru fengnir til að opna þessi svið. Kannski Mínus og Green Day ætli ekkert að spila á hátíðinni, ætli bara að opna og loka sviðunum. Öruggt má þó telja að þetta sé einungis kauðska blaðamannsins og Mínus sé fyrst á dagskránni og Green Day síðust þetta kvöld. Þá er þess að geta að á svona hátíðum er jafnan talið skárra að vera seint á dagskrá en snemma, en það er annað mál. 22. júlí 2004
Er hljómsveitin Mínus ekki góð?
Í grein Fréttablaðsins í dag segir: „Mínus má þakka rokktímaritinu Kerrang! fyrir velgengni sína...“ Með öðrum orðum virðist samkvæmt þessu að hljómsveitin sé bara góð vegna ummæla tímaritsins. Ekki er ég viss um að liðsmenn Mínuss vilji viðurkenna þetta. Blaðamaðurinn byrjar greinina á orðunum „Íslandsmeistarar rokksins á Íslandi...“ og slíkt orðalag ber ekki vott um mikla skynsemi. 22. júlí 2004
Enn tapa mót fyrir mönnum
Sennilega skilur enginn þessa fyrirsögn en á mbl.is segir nú í dag um Frakklandshjólreiðarnar: „Bandaríkjamaðurinn Lance Armstrong, sem sigrað hefur keppnina undanfarin fimm ár… Hafi maðurinn sigrað keppnina (eða mótið) hefur hann verið að keppa við keppnina (eða mótið) og keppnin (eða mótið) tapað þeirri viðureign. Þessi Armstrong getur eins og aðrir íþróttamenn unnið, sigrað andstæðinga sína, aðra íþróttamenn, en ekki mótið eða keppnina. Hann getur hins vegar unnið eða sigrað í keppninni eða á mótinu og það er allt önnur Ella. Þetta eiga sæmilega skólagengnir fjölmiðlamenn að vita. 18. júlí 2004
Veggur
Hér fyrir örfáum dögum fjallaði ég um endingarnar –ar eða –s á tilteknum karlkynsorðum. Eitt þessara vandmeðförnu orða er veggur. Morgunblaðið í dag hefur í fyrisögn á bls. 4: „Smíði táveggsins hafin.“ Þetta er rangt. Þarna ætti að standa –veggjarins. 18. júlí 2004
Efsta eða evsta
Ég heyrði í dag í frétt frá útlöndum að börn hefðu brunnið inni í skóla. Þulurinn sagði sífellt að börnin hefðu lokast inni á evv-stu hæð skólahússins. Ég hef ævinlega vanist því að sagt sé efstu, með f-hljóði, eins og skrifað væri eff-stu. 17. júlí 2004
Að eignast barn
Mér finnst ónotalegt að heyra, þegar kona hefur alið barn: „Hvað fékk hún?“ Ég held að þessi notkun sagnarinnar að fá sé nokkuð nýleg í málinu og auðvitað er hún beint úr útlensku. Hingað til hefur verið fullnægjandi að spyrja: Hvað eignaðist hún? Hvað var það? Var það strákur eða stelpa? eða eitthvað slíkt. Hvað fékk hún minnir frekar á afmælis- eða fermingargjafir ellegar einkunnir. Hvað fékk Sigga í fermingargjöf, Hvað f ékk Anna í stærðfræði. Fyrst þegar ég heyrði „Hvað fékk hún“ um konu sem var að ala barn hélt ég að væri verið að spyrja hvort og þá hvaða lyf henni hefði verið gefið til að auðvelda barnsburðinn. Mér finnst við eigum ekki að tala um börn eins og hversdagslega hluti sem hægt er að fá hér eða þar. 17. júlí 2004
Er hún búin að ... ?
Önnur algeng spurning sem tengist því að ala barn er: „Er hún búin að eiga?“ Ég skil ekki af hverju þessi málnotkun hefur komið upp. A ð vera búinn að eiga eitthvað þýðir strangt tekið að eiga það ekki lengur, hafa misst það. Eigninni er lokið = hún er búin. Sýnu betra væri að segja: Er hún búin að eignast, eða er hún búin að fæða. 17. júlí 2004
Upp á búinn
Sá sem er upp á búinn er í sparifötunum. Þeir komu til veislu upp á búnir, þ.e.a.s. vel klæddir. Sumardvalarstaður í Skagafirði auglýsir upp á búin rúm. Það þýðir að rúmin séu í sparifötunum. Sennilega hefur átt að segja upp búin rúm, þ.e.a.s. rúm með rúmfötum. Svona miklu máli getur einn lítill stafur skipt. 14. júlí 2004
Að beygja upp á -s eða -ar
Stundum er rétt að enda tiltekin karlkynsorð í eignarfalli á -s og stundum -ar. Hús stendur á mótum Laugavegar og Holtavegar, ekki -vegs. Sá sem gerir út bát er útvegsmaður, ekki útvegar-. Vefur í tölvuheiminum er yfirleitt með eignarfallið vefs en þegar ofið er klæði er eignarfallið vefjar. Flestir muna að lækur beygist ekki til læks heldur lækjar. Hins vegar er hundur til hunds en ekki til hundar. Ég veit ekki hver reglan er, kannski er það bundið orðunum sjálfum hvenær á að hafa –s og hvenær –ar. Ég er samt nokkuð viss um að það er vitlaust að beygja orðið salur til sals, það á að vera salar. Þess vegna var vitlaus kynning í sjónvarpinu, þar sem talað var um keilusalseiganda. 14. júlí 2004
Járnrugl
Einhver lagði á skrifborðið mitt meðan ég var á Ítalíu eintak af Fréttablaðinu frá 3. júlí. Þar er sagt frá hljómsveitinni Metallica. Höfundur er skráður smari@frettabladid.is. Í yfirfyrirsögn er sagt að Metallica sé ein stærsta rokkhljómsveit heims. Það er tóm della og vitleysa. Í henni eru ekki nema fjórir menn og fjölmargar rokkhljómsveitir eru miklu fjölmennari. Á blaðsíðu 22 er líka sagt: „Ástand rútunnar sem Metallica ferðaðist í um Evrópu var ábótavant.“ Hvað er að? Það er ekki eitthvað heldur einvherju sem er ábótavant, ástandi... ætti að standa þarna. En lokaefnisgreinin, drottinn minn einn og sæll, er með því vitlausasta sem ég hef séð lengi. Hún hefst á orðunum: „Metallica eiga rúmlega tveggja áratuga litríkan feril... Þetta er vitlaust vegna þess að Metallica er eintöluorð og oftast notað þannig í greininni, en hér er notuð fleirtala með því. Þarna á ekki að segja eiga heldur á. En þetta er allt hjóm hjá þeirri endaleysu sem á eftir kemur, þegar sagt er að hljómsveitin hafi „...hvergi slegið slöku við síðan þeir skutu niður kollinum árið 1983...“ ÚFF!!! Sagt er að strútar stingi höfðinu í sandinn. Þeir skjóta kollinum ekki niður. Það er annað mál. En það er með hreinum eindæmum hvað þessi smari virðist áttavilltur, þekkir ekki muninn á upp og niður. Oft er talað um að einhver skjóti upp kollinum eða einhverju skjóti upp á yfirborðið. Það er allt annað mál. Þessi grein er efni í fjölmargar fleiri athugasemdir. ég kannast til dæmsi ekki við að hafa farið í axlabönd þótt ég hefi notað þau um árabil. Ég læt þó staðar numið að sinni. 14. júlí 2004
Voðalegt rugl og vitleysa í Fréttablaðinu
Það fyrsta sem ég rak augun í eftir að hafa skroppið hálfan mánuð til útlanda var „íþrótta“grein í Fréttablaðinu sunnudaginn 11. júlí. Þar segir að David Beckham hafi ætlað að hætta að leika knattspyrnu en: „Það var aðeins sannfæring eiginkonu Beckhams, Victoriu, sem fékk hann til að snúast hugur.“ Þetta er óhæft með öllu. Talað er um að einhverjum snúist hugur. Konan talaði um fyrir honum og honum snerist hugur. Önnur leið væri að segja að konan hafi snúið hug mannsins, en það er dálítið fornsagnalegt mál. Það er svo óhugsandi að sannfæring einhvers valdi því að einhver annar geri eitthvað. Hins vegar kann að vera að þessi Victoria hafi sannfært mann sinn um eitthvað og það er allt annað mál. Þá er það ekki sannfæring hennar. Í blaðinu er þetta sem sagt tóm málleysa og bull. Þarna segir líka frá vítaspyrnu sem Beckham tók í vítaspyrnukeppni. Það var óvenjulegt, eða hvað? Nær hefði verið að tala um spyrnuna sem honum mistökst að senda í markið, eða segja einfaldlega á mannamáli frá því þegar hann skaut himinhátt yfir markið í vítaspyrnukeppninni. Í fréttinni er títt nefndur heimildarmaður (sem þýðir að heimildin er aðeins ein, þar sem r-ið er eintöluending orðsins heimild), en hann er sagður hafa sagt: „David sagði Victoriu að honum langaði að hætta því það væri ekkert meira til að spila fyrir eftir svona slaka frammistöðu. Almáttugur!!! Var heimildamaðurinn svona þágufallssjúkur? Ef svo er þá ætti að vera skylda blaðamannsins að lagfæra það til að lítillækka hann ekki opinberlega. Seinni hlutinn hljómar líkt og „there wasn't anything more to play for...“ Fréttablaðið er þó íslenskt blað á Íslandi. Ennfremur segir: „David var þunglyndur og ...“ Gott og vel. Þunglyndi er talsvert annað mál er skyndileg, tímabundin depurð eða einföld fýla út af því að hafa gert mistök. En heimildarmaðurinn bætir við að öllu þessu mætti þakka Victoriu. Þetta er sama og að segja: Þakka þér fyrir öllum gjöfunum sem þú gafst mér. Hinn væri rétt að allt þetta mætti þakka Victoriu. Ég vona að Fréttablaðsstjórar setji ofan í við bullukoll þann sem þessa grein stílaði og aðra álíka starfsmenn blaðsins. 12. júlí 2004
DaVinci lykillinn
Ég naut þess í útlöndum að lesa ágæta bók, DaVinci lykilinn. Hún er læsileg í íslenskri þýðingu en ég hnaut um nokkur atriði sem betur hefðu mátt fara – sum beinlínis slæmar villur. Þær verða vonandi lagfærðar í seinni útgáfum.
Ofan eða neðan
Ofan er áttin frá því uppi og niður. Neðan er andstæðan, frá því niðri og upp á við. Í stuttu máli: ofan er niður, neðan er upp. Í sögunni segir í 58. kafla á bls. 262: „Þrjár kristalsljósakrónur héngu neðan úr loftinu...“ Þá hafa þær staðið eins og kristalstré á miðju gólfi! 11. júlí 2004
Hvert er klifrað
Þegar maður klifrar fer maður upp á við, en sígur eða fetar sig niður. Maður klifrar ekki niður. Í 68. kafla Lykilsins segir á bls. 316: „Það dundi hátt í ... hreyflum Hawker-þotunnar þegar hún klifraði bratt upp á við.“ Þarna hefði verið rökréttara að sleppa þessu upp á við. Þetta er þó mjög oft sagt svona. 11. júlí 2004
Á honum – á sér
Það er ekki alltaf hægt að nota sér. Til dæmis passar ekki að segja eins og gert er í 100. kafla á bls 441: „Aringerosa fann hvernig hárin risu á höfði sér.“ Þetta þýðir ekki að hárin hafi risið á höfði mannsins heldur á höfði sjálfra sín, háranna. Hér hefði þurft að segja ... „hvernig hárin risu á höfði hans.“ 11. júlí 2004
Fingur hans – fingur sinn
Svipað er með sinn og hans, sinn má ekki alltaf nota eins og í dæminu á bls. 450 í 101. kafla: Leigh Teabing vissi ekki til þess að fingur sinn togaði í gikkinn.“ Þetta þýðir fingur fingursins, fingur hans þýðir hins vegar fingurinn á þessum ágæta Teabing. Þess vegna hefði átt að segja að hann hefði ekki vitað að fingur hans hefði togað í gikkinn. 11. júlí 2004
Hvers kyns fætur?
Á bls. 450 í 101. kafla Lykislins segir: „...fætur hans snertu vart gólfið þegar byssukúlan hvein rétt við þær.“ Þær, hverjar? Fæturnar? Hvað ætli sé búið að kenna í marga áratugi í íslenskum skólum að fingur og fætur eru karlkynsorð – ekki kvenkyns. 11. júlí 2004
Ör- hvað?
Á blaðsíðu 455 í Lyklinum, í 103. kafla, segir: „Í örvinglan sinni varð honum hugsað til líksins...“ Þetta er oft sagt, en orðið er ekki svona. Það heitir ör-vilnan en ekki –vinglan. 11. júlí 2004
Gengið á höndum eða fótum
Ég man ekki hvar í bókinni ég rakst á að einhver var fótgangandi. Ég rakst á slíkt hið sama hjá Arnaldi í bók hans um Bettý. Þá fór ég að hugsa: Hvernig ganga menn? Er hugsanlegt að ef einhver kemur gangandi þá sé það með öðru móti en að ganga á fótum? Varla. Enginn kemur handgangandi. Er ekki óttalega mikill óþarfi ða nota forsekeytið fót- þarna? Mér finnst álitlegra að segja bara: Hann kom gangandi... 11. júlí 2004
|
