| Frásagnarkaflar
Skáldskaparmála
1. Þjasi
og Iðunn
Ægir bjó í Hlésey en fór til Ásgarðs,
æsir vissu það. Þar var mikil veisla og sjónhverfingar
og um kvöldið borin inn skínandi sverð sem lýstu
upp salinn. Þarna voru 12 æsir og 8 ásynjur og Bragi
sagði Ægi sögur:
Óðinn,
Loki og Hænir fóru í ferð, urðu hungraðir
og drápu uxa þegar þeir komu í dal og elduðu,
en hann vildi ekki sjóða. Örn í trénu yfir
þeim lofar að láta sjóða ef hann fái
að éta fylli sína af uxanum. Hann étur strax
annað lærið og báða bógana og Loki reiðist
og lemur hann með stöng, en stöngin festist í erninum
og Loki er fastur á hinum endanum. Örninn flýgur með
Loka og lætur hann slást í og strjúkast við
allt sem fyrir er og ferðinni lýkur ekki fyrr en örninn
lætur Loka lofa að koma Iðunni með eplin út fyrir
Ásgarð. Loki platar Iðunni út fyrir með því
að þykjast hafa fundið betri epli og biður hana að
skipta en Þjasi kemur fljúgandi og tekur Iðunni með
sér í Þrymheim.
Æsir verða
nú gamlir og gráhærðir og sakna Iðunnar og
muna að hún sást síðar með Loka, krefjast
þess að hann nái í hana aftur. Loki flýgur
í Jötunheim í fjaðurham Freyju og finnur Iðunni,
breytir henni í hnetu og flýgur með hana til baka. Þjasi
flýgur á eftir en æsir brenna fjaðrir hans með
eldi þegar hann kemur yfir Ásgarð. Skaði Þjasadóttir
kemur vopnum búin til Ásgarðs að hefna föður
síns. Æsir semja við hana um að velja einn mann af
því að sjá bara fætur hans. Hún valdi
og hélt hún væri að velja fagra fætur Baldurs
en það var þá Njörður. Að lokum var
samið um sátt ef æsir gætu komið henni til
að hlæja. Þá batt Loki skegg geitar við punginn
á sér og þau toguðust á og skræktu
og loks lagðist Loki nakinn fyrir framan Skaði og hún skellihló.
Óðinn gerði síðan 2 stjörnur úr
augum Þjasa,
2. Skáldamjöðurinn
Æsir og vanir voru ósáttir og sömdu um frið
og til sannindamerkis hræktu þeir í dall. Til þess
að varðveita hrákann frá því að
gufa upp var búinn til úr honum mannslíkanið
Kvasir, sem var svo vitur að hann var við það að
springa. Í heimboði hjá Fjalari og Galari drápu
þeir hann og létu blóð hans renna í kerin
Són og Boðn og ketilinn Óðreri. Blóðið
blandað hunangi er visku- og skáldamjöður. Þeir
sögðu að Kvasir hefði kafnað í mannviti. Dvergarnir
drápu líka Gilling og konu hans, en sonur þeirra Suttungur
hefndi fyrir það og setti dvergana í Flæðisker
en gaf þeim líf gegn því að fá kerin
þrjú. Gunnlöð gætir þeirra í
Hnitbjörgum.
Óðinn kom
þar sem 9 þrælar slógu hey. Hann brýndi
ljái þeirra svo þeir flugbitu, kastaði brýninu
síðan á loft upp og þegar þeir ætluðu
að ná því brugðu þeir allir ljá
á háls næsta manns og drápust allir. Óðinn
tók svo að sér að slá fyrir þá
alla hjá Bauga, bróður Suttungs og vildi fá sopa
af skáldamiðinum að launum. Suttungur neitaði. Óðinn
neyddi Bauga til að bora holu gegnum fjallið til að komast
að skáldamiðinum. Baugi borar og ætlar að svíkja
Óðin og láta hann skríða inn í göngin
og reka á eftir honum borinn - vera ekki búinn að bora
í gegn, Óðinn blæs í gatið og fær
grjót framan í sig og lætur Bauga bora alla leið,
kemst í gegn í ormslíki og heim til Gunnlaðar.
Hann liggur hana 3 nætur og tæmir úr einu keri hverja
nótt (Gunnlöð nennti ekki að sækja annað
drykkjarfanga).
Drukkinn fer Óðinn
í arnarham og flýgur heim. Suttungur áttar sig og
flýgur á eftir. Æsir safna saman öllum skálum
og koppum og þegar Óðinn flýgur yfir Ásgarð
spýr hann miðinum og æsir safna honum saman. Hver sem
af því drekkur verður skáld. Eitthvað dreittist
aftur af fuglinum og þeir sem náðu bara í það
eru leirskáld og bullukollar.
3. Þór og Hrungnir
Óðinn fer á Sleipni í Jötunheima þegar
Þór var að berja tröll. Óðinn og Hrungnir
metast um hesta sína, Hrungnir átti Gullfaxa. Óðinn
er langt á undan Hrungni en þegar Hrungnir kemur í
Ásgarð fer hann í taugarnar á ásum með
monti sínu. Þeir kalla á Þór og hann
kemur og óskapast yfir því að æsir skuli
bjóða svona pakki heim. Hrungnir hrökklast burt en hefur
þá skorað Þór á hólm. Jötnar
búa til leirmanninn Mökkurkálfa og setja í hann
merarhjarta. Hann stóð á Grjóttúnagörðum
og meig af hræðslu þegar hann sá Þór.
Haus Hrungnis og skjöldur voru úr steini.. Þjálfi
er með Þór og platar Hrungni til að standa á
skildi sínum en Þór kastar að honum hamrinum en
Hrungnir kasta hein sinni (úr grjóti) á móti.
Hamar og hein mætast, heinin brotnar en hamarinn lenti í
höfði Hrungnis svo það mölbrotnaði. Annar
hluti heinarinnar lenti í hausnum á Þór svo
hann datt, en önnur löppin á Hrungni lenti ofan á
hálsi Þórs. Þjálfi gat ekki bifað
henni en Magni Þórsson (einnar nætur gamall) kom og
svipti henni af í snatri. Þjálfi molaði Mökkurkálfa.
Þór gaf Magna Gullfaxa að launum en Óðinn
varð fúll yfir að fá hann ekki. Gróa kona
Aurvandils ætlaði að syngja heinina úr haus Þórs
en það mistókst af því hún var svo
upptekin af að vera ástfangin af manninum sínum. Þess
vegna er heinin enn í hausnum á Þór.
4. För Þórs
til Geirröðargarða
Þór fór til Geirröðargarða og Loki með,
en Þór var ekki með hamar sinn, glófa eða
megingjarðir. Það var vegna þess að Loki hafði
flækst til Geirröðar og Geirröður tekið hann
til fanga og sleppt honum gegn því að hann léti
Þór koma til sín hjálpartækjalausan.
Þór kom við hjá Gríði tröllkonu
sem sagði honum frá Geirröði og lánaði
honum bráðabirgðabelti og hanska og stafinn Gríðarvöl.
Þór fór upp eftir gilinu þar sem áin
Vimur rennur og studdist við Gríðarvöl en allt í
einu vex mjög vatnsflaumurinn svo Þór kemst varla, lítur
upp og sér hvar Gjálp Geirröðardóttir stendur
klofvega yfir gilinu og mígur. Þór tók stóran
stein og kastaði í áttina til hennar og hitti svo árvöxturinn
stöðvaðist. Þór gekk til stofu Geirröðar
og fékk sér sæti en sætið lyftist allt í
einu. Þór stakk Gríðarveli upp í þak
og þrýsti sér niður og þá heyrðist
mikið vein, því systurnar Gjálp og Greip Geirröðardætur
höfðu lyft stólnum en þarna hryggbraut Þór
þær. Svo taka Þór og Geirröður að
leika, Geirröður tekur glóandi járn og kastar til
Þórs en Þór grípur með hanska Gríðar
og kastar til baka gegnum járnsúlu og gegnum Geirröð
svo hann drepst.
5. Haddur Sifjar
Loki klippti allt hár af Sif en Þór hótaði
að mauka í honum hvert bein ef hann léti ekki gera hadd
(hárkollu) úr gulli handa henni sem yxi eins og annað
hár. Þá var leitað til dverganna Ívaldasona,
sem bjuggu til hadd Sifjar, Skíðblaðni, skip Freys og Gungni,
geir Óðins. Lokinn veðjaði höfði sínu
við Brokk að Eitri bróðir hans gæti ekki smíðað
jafngóða hluti. Brokkur þandi fýsibelginn en Eitri
smíðaði. Fluga kroppaði hönd Brokks þegar
Eitri smíðaði svín með gullburst sem ljómaði
af sem á degi, og Freyr fékk. Flugan kroppaði háls
Brokks þegar Eitri smíðaði gullhringinn Draupni sem
af láku 8 jafngóðir níundu hverja nótt
og Óðinn fékk. Flugan kroppaði milli augna Brokks
svo hann gafst næstum upp við blásturinn þegar
Eitri smíðaði hamarinn Þórs. Af öllum
hlutum var hamarinn talinn bestur og Loki tapaði veðmálinu.
Loki leysti sig með lævísi frá dauða, en skaddaðist
á vörum þegar þær voru rimpaðar saman
með þræðinum Vartara.
6. Fáfnisarfur
Sagan um Sigurð Fáfnisbana. Loki drap Otur einn sem reyndist
sonur Hreiðmars og bróðir Fáfnis og Regins. Æsir
urðu að bæta fyrir sonar- og bróðurmissi með
því að fylla belginn af Otri af gulli og þekja
hann allan utan. Höfðu m.a.s. gull af dvergum til þess.
Hreiðmar tók gullið og vildi ekkert gefa sonunum en þeir
drápu hann og Fáfnir tók allt gullið og gætti
þess í ormslíki á Gnitaheiði en Reginn
fór til Hjálpreks konungs og tók í fóstur
Sigurð Sigmundsson (síðar Fáfnisbana) og ól
hann upp til að ná gullinu. Sigurður fór á
heiðina, gróf skurð þar sem ormurinn skreið jafnan
og stakk hann neðan frá og ataðist allur í blóði
ormsins (Fáfnis). Sums staðar segir að Sigurður hafi
baðast í blóði ormsins nema á bletti á
herðablaðinu þar sem laufblað hafi sest, þar var
eini bletturinn sem vopn gátu unnið á honum. Reginn
drakk hins vegar blóð bróður síns og Sigurður
steikti hjartað og þegar hann smakkaði blóð úr
því skildi hann fuglasöng. Það varð til
þess að hann drap Regin og fór á heiðina og
tók allt gullið.
Sigurður reið
upp á fjall fann konu og leysti úr álögum, það
var Brynhildur valkyrja. Sigurður fór svo til Gjúka
og Grímhildar, hún gaf honum töfradrykk svo hann varð
ástfanginn af Guðrúnu Gjúkadóttur (þótt
hann í raun og veru elskaði Brynhildi) og kvæntist henni
en Gunnar og Högni bræður hennar urðu fóstbræður
hans. Guttormur stjúpsonur Gjúka var líka þarna.
Gunnar gat riðið vafurloga og fór því í
útliti Gunnars að biðja Brynhildar, kvæntist henni
fyrir Gunnars hönd og svaf hjá henni á brúðkaupsnótt
en tryggð hans við fóstbróðurinn var ástinni
yfirsterkari og hann lét sverðið Gram liggja á milli
þeirra í rúminu (getnaðarvörn). Börn
Sigurðar og Guðrúnar voru Sigmundur og Svanhildur.
Við tauþvotta
missti Guðrún út úr sér við Brynhildi
að það hafi verið Sigurður í líki
Gunnars sem hún giftist. Þess vegna reyndi Brynhildur að
fá Gunnar og Högna til að drepa Sigurð (hún
elskaði hann og vildi ekki að Guðrún nyti hans) en
þeir voru í fóstbræðralagi við Sigurð
og fengu Guttorm til þess. Gunnar og Högni tóku öll
völd Sigurðar. Atli Húnakonungur, bróðir Brynhildar,
barðist við Gunnar og Högna, en fann ekki gullið, setti
Gunnar í ormagarð en Gunnar var ekki í rónni
fyrr en hann sá hjarta Högna bróður síns
nýskorið úr honum. Þá vissi hann að
Högni mundi ekki kjafta frá gullinu. Gunnar var svo hugumstór
að hann lét ormana ekki hræða sig og spilaði
með tánum á hörpu til að stilla þá
uns naðra ein boraði sig inn í hann og át úr
honum lifrina svo hann dó án þess að kjafta.
Atli gerði Guðrúnu
að konu sinni en hún átti með honum tvo syni sem
hún drap og lét gera bikara úr hauskúpum þeirra
og vín úr blóðinu og steikti hjörtun og
lét Atla njóta þessa en naut þess sjálf
að horfa á Atla kveljast þegar hún sagði þeim
frá því sem hann var að gera ("Nú
ertu að tyggja hjartað úr syni þínum og drekka
blóðið úr honum úr bikar sem er hauskúpan...")
Allir urðu fullir í höllinni og sofnuðu en Guðrún
fór með syni Högna og drap Atla sofandi. Hún ætlaði
að fyrirfara sér en lenti hjá Jónakri konungi
og átti með honum 3 syni, Sörla, Hamdi og Erp. Þar
ólst upp Svanhildur Sigurðardóttir. Jörmunrekkur
konungur vildi eignast hana fyrir konu og sendi Randve son sinn til að
sækja hana, en Bikki jarl vildi að Randver ætti hana frekar.
Kóngur lét drepa Randve son sinn en hann plokkaði áður
fjaðrir af hauk sínum og sendi pabba. Þetta táknaði
að hann gamall kóngurinn var sonalaus og ættin á
enda. Jörmunrekkur reiddist og lét menn sína taka Svanhildi
og troða hana til dauðs með hestum sínum. Guðrún
sendi synina til að hefna, en á leiðinni hefndu Sörli
og Hamðir illverka móður þeirra með því
að drepa Erp bróður sinn. Þá vantaði einn
þegar höggva skyldi hausinn af Jörmunrekki, sem gat látið
berja Sörla og Hamði grjóti og var þar með dauð
öll ætt Gjúka.
7. Grótti
Skjöldur sonur Óðins bjó í Danmörku
og átti soninn Friðleif en sonur hans var Fróði.
Við hann er kenndur Fróðafriður, tími þar
sem menn stálu ekki einu sinni verðmætum á vegum
úti. Fróði keypti ambáttirnar Fenju og Menju
af Fjölni í Svíþjóð.
Grótti var
kvörn með rosalegum steinum sem erfitt var að snúa
en malaði það sem malarinn sagði henni að mala.
Fróði barð Fenju og Menju að mala gull, frið og
sælu. Þær svindluðu og létu kvörnina
mala her gegn Fróða, og Mýsingur drap hann. Mýsingur
tók kvörnina og kerlingarnar og fór með þær
á skip og sagði þeim að mala salt og það
gerðu þær svo lengi að skipið sökk og þess
vegna er sjórinn saltur.
8. Hrólfur
kraki
Hrólfur kraki Danakóngur fær nafnið kraki þegar
Vöggur kemur í höll hans, Vöggur fær hring
að launum og heitir að drepa banamann Hrólfs. Sagt er frá
deilu Hrólfs og Aðils Svíakonungs, en þeir unnu
fyrst saman en urðu ósáttir meðal annars vegna græðgi
í gull og annað fé. Þegar Hrólfur og Aðils
mætast á Fýrisvöllum komust Hrólfur og
félagar af með því að dreifa / sá gulli
á vellina en sænskir hermenn voru svo gullgráðugir
að þeir beygðu sig frekar niður eftir því
en að ríða áfram að ætlunarverkinu. Hrólfur
kastaði hringnum Svíagrísi og þegar Aðils
beygði sig til að taka hann upp sagðist Hrólfur nú
hafa svínbeygt þann semn voldugastur var meðal Svía.
9. Hjaðningavíg.
Héðinn Hjarrandason tók Hildi Högnadóttur
herfangi. Högni elti og kom að þeim í Háey
á Orkneyjum. Hildur fór til föður síns og
bauð frið eða bardaga. Högni vill berjast. Héðinn
býður sjálfur frið en Högni segir það
of seint, hann sé búinn að draga sverðið Dáinsleif
úr slíðrum og það bani öllum sem fyrir
verða og engin sár þess grói. Héðinn
segir sverðið sjálfsagt gott en það sé
ekki sama og sigur. Hófust þar hjaðningavíg: Allir
berjast allan daginn en kóngar fara til skipa á nóttu.
Hildur fer um og vekur alla frá dauðum á nóttinni
og áfram er barist í hið óendanlega - allt til
Ragnaraka.
Jan
2003 - svp
|