Málsaga, vefleiðangur 1 um víkinga og aðra forfeður

Ferðalög forfeðra okkar
og tunga þeirra
Fyrsti vefleiðangur í málsögu
um Indóevrópumenn, germönsk mál og víkinga

Kynning Verkefni| Bjargir | Ferli | Mat | Niðurstaða

Kynning

Frá hverjum fengum við tungumálið og genin?
Eru allar þjóðir Evrópu af sömu rótum runnar?
Eigum við fleiri frændur en Norðmenn?

Verkefnið sem hér fer á eftir er tengt köflunum Forfeður lögðust í ferðalög og Víkingaferðir og landnám, í Íslenskri málsögu Sölva Sveinssonar. Með því að vinna það ættu að fást svör við spurningunum hér að ofan og fleiri spurningum.

Verkefni

Þið eigið að vinna í 3 eða 4 manna hópum, í tölvustofu eða annars staðar sem ykkur hentar. Hver hópur vinnur eitt verkefni (A, B eða C). Til verksins fáið þið 2 kennslustundir. Dugi það ekki verðið þið að ljúka verkinu utan kennslutíma. Gera á munnlega grein fyrir niðurstöðum, ásamt því að sýna afraksturinn á myndrænan hátt, þ.e. á töflu, með plakati, á vefsíðu eða með myndvarpa og glærum.

Verkefni A: Indó-Evrópumenn og tungumál sem töluð eru í Evrópu. Hér þarf að gera grein fyrir hvar Indó-Evrópumenn bjuggu, hvenær voru þeir uppi, hvert fluttu þeir, hvernig tengjast nútíma evrópsk tungumál Indó-Evrópumönnum, hvaða tungumál í Evrópu eru ekki indóevrópsk og hvers kyns mál eru það, hvernig er þetta vitað o.s.frv.

Verkefni B: Germönsk tungumál. Hvaða tungumál teljast til þeirra og hvar í veröldinni eru þau töluð, hvernig greinast þau í undirættir og hvers vegna verða þau svona mörg, hvað greinir germönsk tungumál frá öðrum tungumálum, hvaða tungumál teljast norræn, voru til fleiri norræn tungumál fyrrum, o.s.frv.

Verkefni C: Víkingar og áhrif þeirra. Hvenær var víkingaöld, hvert ferðuðust víkingar, hvaðan komu þeir, hvaða áhrif höfðu þeir í öðrum löndum, hvers vegna er málsaga tengd víkingum, hvar og hvernig eru varðveittar leifar um ferðir og dvöl víkinga, hvaða merki sjást um víkinga í okkar samtíma og hvar o.s.frv.

Bjargir

Hér á eftir er listi yfir ýmsar krækjur á vefnum. Sumar þeirra nýtast í fleiru en einu verkefni, en ég hef reynt að merkja þær einstökum verkefnum. Skoðið þessar krækjur vel. Sérstök fyrirmæli fylgja sumum krækjunum. Neðst er bent á bækur á Bókasafninu.

The Lord's Prayer in the Germanic Languages
B og C: Skoðið sérstaklega faðirvorið á fornensku (Old English, frá 11. öld) og norsku. Af hverju eru tvær útgáfur af norska faðirvorinu? (Sjá einnig hér.) Hver er munurinn á þessum útgáfum? (Notið "Compare any two texts" úr krækjunum efst á síðunni sem fyrst var vísað í.)

B og C: Skoðið síðan faðirvorið á Norn; Farið á The Lord's Prayer in 476 Languages and Dialects og veljið Norn Orkney. Hvað er Norn? Hvaða líkindi eru með þessum dæmum og íslensku?

Germönsk mál; http://www.geocities.com/Athens/Parthenon/1996/index.html
A og B: Notið "Clickable Tree" í vinstri dálki.

A: Hér eru dæmi um basknesku, sem aðrir nemar hafa kannski gaman að sjá hvernig lítur út. Finnið íslenska þýðingu á síðasta dæminu. Eru einhver orð lík einhverjum tungumálum sem þið kannist við?

A: Languages with more than 30.000.000 speakers as of 1993. (Skrunið efst á síðuna.) Hvernig er "topp tíu" listinn? Hvað er það indóevrópskt tungumál sem flestir tala? Hvað tala það margir?

A og B: What has a hippo in common with a feather? Hér er sýnt hvernig orð þróast gegnum tungumál, frá indóevrópsku til ensku.

A: The longest placename in the world. Hvernig er nú þetta lengsta staðarnafn í heimi, hvar er staðurinn og er þetta indóevrópskt orð?

A: The Early History of Indo-European Languages

A: The Spread of Indo-European and Turkish People off the steppe.

B: Germanic Languages

C og B: The Battle of Brunanburh (kvæði um orustuna við Vínu, sem þið kynnist nánar í Egils sögu). Lesið kvæðið og hlustið á það, ef þið komist í tölvu með hljóðkorti. Um hvað er þetta kvæði - skiljið þið það? Hve gamalt er það?

B og C: Skoðið líka fornensk nöfn yfir líkamshluta. Þýðið fyrstu línurnar. Hvort finnst ykkur þessi texti líkari íslensku eða nútímaensku?

C: Hvenær var víkingaöld og hvaða merkisatburðir urðu á þeim tíma? Lesið ykkur til á http://viking.no/s/ntimeline.htm.

C: Víkingaferðir http://www.forumnett.no/les/nav.html

C: Farið inn á Viking Network, veljið að heimsækja heim víkinga (enska eða norska útgáfu). Veljið síðan Index/Indeks á hnöppum efst á síðunni. Skoðið annars vegar Viking Travels-index og finnið Viking Regions en hins vegar Viking Heritage - index og skoðið kort. Hvað eru Danelaw? Það getur verið gott að skoða fleiri síður í Viking Network en þessar sem ég nefni hér.

A, B og C: Hvernig ætli tungumál verði til? Af hverju eru til mismunandi orð yfir sama hlutinn, eða jafnvel sama hljóðið? Skoðið öll orðin yfir hund (dog), eða öllu heldur gelt, á Sounds of the World's Animals. Skráið nokkur þeirra niður og reynið að ímynda ykkur hvers vegna þau eru svona ólík.

C: Skoðið heimasíðu Arilds Hauge. Þar er urmull af krækjum í allt mögulegt um víkinga, rúnir o.þ.h. Rúnahópurinn á að lesa allt um rúnir og finna út hvernig rúnir voru til, til hvers þær voru notaðar o.fl.

A, B og C: Britannica Online Þar má finna afar margt undir leitarorðum eins og Vikings, Indoeuropeans, Germans, Languages of the world o.s.frv.

A, B og C: Gagnlegt væri að skoða Orðabelg, vef um málvísindi, sem nemendur í 4. bekk MA smíðuðu á vorönn 1999. Þar er urmull af krækjum í forvitnilegustu staði.

Bækur sem gagnast mega í öllum verkefnunum:

Chrystal, David. 1997. The Cambridge Encyclopedia of Language. Cambridge University Press.

Iversen, Ragnvald. 1961. Norrön Grammatikk. Aschehoug.

Kristján Árnason. 1980. Íslensk málfræði, seinni hluti. Iðunn.

Valdimar Gunnarsson. 1990. Um mál og málfræði. MA.

Ferli

1. Þið veljið ykkur félaga í hóp og veljið viðfangsefni (A, B eða C). Öll efnin verða að ganga út.

2. Þið lesið öll vandlega þessa tvo umræddu kafla í bókinni Íslensk málsaga. Hópur C á líka að svipast um á bókasafni eftir bókum um víkinga og reyna að finna fróðleik þar.

3. Þið ákveðið að einn skuli vera ritari hópsins, ef eitthvað þarf að skrifa niður.

4. Einhver annar í hópnum á að punkta hjá sér hvað þið gerið svo þið getið skilað skýrslu yfir vinnuferlið.

5. Þið farið í tölvustofu, hópið ykkur 3 saman við tölvu og farið að skoða vefsíður. Þið megið prenta út síður ef þið teljið þess þurfa. Ef þið viljið taka myndir af vefnum þá bendið á myndina með músarbendli, ýtið á hægri hnappinn og veljið "save image as", veljið drif og segið OK. Myndirnar má líma inn í Power Point eða Word, eins og þið vitið

6. Eftir að hafa kynnt ykkur efnið vel skulið þið setjast saman einhvers staðar og skipuleggja hvernig þið ætlið að gera grein fyrir niðurstöðum. Athugið að greinargerð á bæði að vera munnleg og myndræn. Þið þurfið þannig að velja hvaða form þið ætlið að hafa á greinargerð ykkar, sjá hér ofar í kaflanum Verkefni.

7. Vinnið greinargerðina, ákveðið hver/hverjir eiga að flytja o.þ.h.

8. Skrifið stutta skýrslu (½ - 1 síðu) um hvernig verkið var unnið og skrifið öll undir.

9. Skilið verkefninu af ykkur í kennslustund.

Mat

Mat á verkefninu byggist á:

Munnlegum flutningi niðurstaðna
Myndrænni framsetningu niðurstaðna
Vinnunni sem lögð var í verkefnið, skv. vinnuskýrslu.

Allir þessir þættir eru jafngildir. Gefin verður munnleg umsögn um hvern þátt, auk einkunnar í heilum tölum frá 1-10. Fyrri tvo þættina meta kennari og tveir nemendahópar hverju sinni. Síðasta þáttinn metur kennari einn. Að lokum er gefin einkunn fyrir verkefnið, í tölum.

Niðurstaða

Þetta verkefni er fyrst og fremst hugsað til að veita ykkur innsýn í hin margbreytilegu fræði sem felast í málsögu og reyna að beina sjónum að sögu tungumála almennt í Evrópu en ekki eingöngu íslensku. Einnig er þetta þjálfun í að leita upplýsinga á vefnum og nýta þær upplýsingar í verkefnavinnu.

Þetta verkefni er upphaflega eftir Hörpu Hreinsdóttur á Akranesi
Sverrir Páll breytti því örlítið og lagaði að námi við Menntaskólann á Akureyr i haustið 1999
Salvör Gissurardóttir í Kennaraháskóla Íslands þýddi þetta snið vefleiðangurs frá The Webquest Page.
Síðast lagfært 02.10.1999 - svp