Sverrir Páll Erlendsson
Ásvegi 29 IS 600 Akureyri     Netfang  svp@ma.is  - Sími  462 22 74  - GSM 862 87 42

  

Akureyri 22. október 2000

Íslensk málnefnd
Menntamálaráðherra
Morgunblaðið

Í allmörg ár hefur verið rætt og ritað um vefinn, veraldarvefinn sem sumir kalla svo, eða smærri vefi sem utan á honum liggja. Vefurinn er hluti af daglegu líf fjölda manna og gott eitt um það að segja. Öll þau ár sem ég hef haft með vefinn að gera hef ég gert eins og nánast allir aðrir vefskoðarar, skyggnst eftir fróðleik á ólíklegustu síðum vefsins. Oft finnst eitthvað bitastætt en stundum fátt - nema ef maður leitar til vefs einhvers blaðs eða tímarits og finnur þar efni við hæfi. 

Um þriggja ára skeið hef ég verið ritstjóri Vefs MA, sem er orðinn gríðarlega stór upplýsingaveita skólans, eins konar skóli í skólanum, starf mitt hefur verið uppbygging og viðhald vefsins. Í öll þessi ár hefur allt gengið vel. Allir hafa á eðlilegan hátt og án athugasemdagert eins og ég hér, sagt vefur um vef frá vef til vefs um þetta fyrirbæri. 

Núna allt í einu er eins og einhverjir hafi hrokkið upp við hryllilega martröð - nú er farið að segja mér að ég hafi verið að gera rangt öll þessi ár.  Ég sé ekki ritstjóri Vefs MA heldur Vefjar MA. Það sé vitlaust að nota eignarfallið vefs. Mér er tjáð að þessi ofleiðréttingarárátta sé komin inn í Menntamálaráðuneytið fyrir tilstuðlan Íslenskrar málnefndar, þar eigi að segja til vefjar, og ég er farinn að sjá þessi ósköp í Morgunblaðinu líka. 

Ég andmæli aðgerð sem þessari. Ég fullyrði að með samansafnaðri þröngsýni af þessu tagi riðar íslensk tunga til falls. Aðgerðir til að breyta máli með handafli eru hættulegar. Með því að banna fólki skyndilega að nota orðmynd sem unnið hefur sér fullkominn þegnrétt í máli er verið að hindra eðlilega þróun og nýmyndun í málinu, fyrna málið því sjálfu til óbóta. Mál, sem ekki leyfir eðlilega þróun og nýmyndun, deyr. Ekki af þessu dæmi einu saman heldur ef svona verður starfað framvegis. 

Vefur um vef frá vef til vefs er rétt íslenskt mál. Reglan er einfaldlega þessi: 

Vefur, í merkingunni það að búa til klæði í vefstól og nánasta hliðstæða þess, beygist í eignarfalli til vefjar, eins og alltaf. Vefjarhöttur er eitt af þeim orðum. 

Ný merking orðsins vefur er veraldarvefurinn, vefurinn í tölvunni.  Sé orðið í þeirri merkingu beygist það, eins og alltaf hefur verið frá því farið var að tala um það, vefur um vef frá vef til vefs. Ég er nefnilega ritstjóri Vefs MA. Ég ætla að vera áfram ritstjóri Vefs MA og ég ætla að halda áfram að kenna nemendum mínum að þetta sé eitt að fjölmörgum dæmum um að orð geti haft mismunandi beyginu eftir því hver merking þeirra er. 

Fyrir því eru næg fordæmi að ný merking orðs kalli á nýja meðferð þess og beygingu. 

1. Orðið sími táknar nú tæki til talsambands, lengst af var það þráðarsamband. Orðið er karlkyns (sími um síma frá síma til síma). Þetta er nýrri merking orðsins síma, sem táknaði einhvers konar þráð til forna og var hvorugkynsorð (síma… eins í öllum föllum).  

2. Orðið vegur (braut, gönguleið eða akstursleið) er karlkynsorð og beygist í eignarfalli til vegar.  Eitthvað er á horni Lindarvegar og Sunnuvegar. Önnur merking orðsins vegur er algeng í samsetningum, en þá beygist það í eignarfalli til vegs. Við segjum til vegs og virðingar. Við segjum útvegsmaður. (Að vísu munu vera til Laugavegssamtökin í Reykjavík, en það er trúlega einhvers konar undantekning frá reglu.) Í orðabók Árna Böðvarssonar (Menningarsjóðs) eru til dæmis bæði vegsauki og vegsmunir en hvorki vegarauki né vegarmunir. 

Ef þvinga á fólk til að breyta vefs í vefjar þegar talað er um veraldarvefinn ætti að líka að skylda fólk til að borga af símanu sínu, ekki síst ef menn hafa mörg símu og kanna svo hvaða skoðun sjávarútvegarmálaráðherra hefur á Útvegarbankamálinu og hvort eigi að hefja glímu til vegar og virðingar. Af því gæti orðið mikill vegarauki. 

Ágætu ráðamenn, ykkar er meira vald en mitt. 

Ekki reyna að breyta því með tilskipunum sem komin er hefð á að nota í máli nema af því hljóti að leiða óbætanlegur skaði. Það sakar engan að gera mun á vefjar (klæðisefni) og vefs (í tölvuheimi) því þarna eru svo skýr merkingarskil. Breytið ekki máli manna með því að beita ofleiðréttingu með handafli. Leyfið málinu að lifa og bannið ekki eðlilega þróun þess. 

Orðið vefur í merkingunni vefurinn á netinu í tölvunni er í eingarfalli til vefs. Þess vegna vil ég fá að vitna til vefs Morgunblaðsins þegar ég þarf á því að halda og vefs Menntamálaráðuneytisins líka. 

Beinið leiðréttingaraugum frekar að málskemmdum á borð við þær sem stór fyrirtæki á borð við Flugleiðir standa að. Skoðið auglýsingar þess fyrirtækis síðustu 2 ár og athugið þróunina. Þetta óskabarn þjóðarinnar er nú með öllu hætt að auglýsa undir réttu nafni.  Allar auglýsingar frá Flugleiðum eru nú með nafninu Icelandair en ekki Flugleiðir.  Og auglýsingar frá hótelum þessa félags eru frá Icelandair Hotels en ekki Flugleiðahótelum. Og fleiri fyrirtæki eru farin á sama hátt að nota erlend heiti í stað íslenskra. Gangið einn hring í Kringlunni eða eftir Laugavegi. Og enn: Er það ekki furðulegt til dæmis að í merki Ferðaskrifstofu Íslands skuli ekki standa FÍ heldur ITB.  Og hvað þýðir ITB?  Hér ógnar ensk tunga íslensku beint og milliliðalaust. Þetta er alvarlegt, hættulegt málinu.  Hitt ekki. Það er eðlileg þróun. 

Með kveðju og von um að rétt verði breytt 

Sverrir Páll