Þetta bréf er skrifað að gefnu tilefni. Með markvissum ólöglegum auglýsingaáróðri og jafnvel brennivínsgjöfum er börnum og unglingum á Akureyri þröngvað til áfengisnyslu.

Fyrst vil ég leyfa mér að benda á Dagskrána, auglýsingablað gefið út af Ásprenti, sem dreift er í öll hús á Akureyri. Í Dagskránni eru jafnan auglýsingar frá skemmtistöðum og krám á Akureyri. Þær eru undantekningarlítið brot á lögum um áfengisauglýsingar.  Þannig er í 8. tbl. Dagskrárinnar auglýst:

1. “Gullið frá Egils” á fimmtudagskvöldi á Kaffi Akureyri, þegar ung og efnileg söngkona og skólastúlka skemmtir á staðnum, hún að vísu nýorðin nógu gömul til að koma á slíkan stað en of ung til að mega neyta þess sem auglýst er.
2. Í auglýsingu frá kránni Við Pollinn segir “Slökkvið þorstann með Víking.”
3. Dátínn tilkynnir party á fimmtudagskvöldi og þar er vörumerki Tuborg einna mest áberandi auglýsingunni. Meira um þetta hér á eftir.
4. Odd-Vitinn auglýsir skemmtanir sínar og hefur tvö merki frá Víkingi efst á síðu.
5. Kráin Club 13, en ef tekið er mark af myndum í auglýsingum þaðan virðist markhópurinn vera 16-18 ára unglingar, auglýsir einfaldlega á fimmtudegi: 2 fyrir 1 til miðnættis, 5 í fötu kr. 1500, ½ Thule í gleri kr. 450, 2 skot á kr. 400. Á föstudags- og laugardagskvöldi eru auglýstir 2 fyrir 1 til miðnættis, ½ Thule í gleri kr. 450, Club 13 kr. 650 og Jungle Boogie Siðblinda, hvað sem það er, á 200 krónur.

Enginn getur farið í grafgötur um það hvað hér er verið að auglýsa.  Það er hvort tveggja bjór og sterkt áfengi. Hér er ekkert leynimakk, engar tilraunir til að draga fjöður yfir veruleikann, eins og þegar ölkrár auglýstu léttöl. Hér eru hreinar og klárar áfengis­auglýs­ingar frá veitingastöðum sem gera einkum og sér í lagi út á skólafólk, ef Við Pollinn og Odd-Vitinn eru undanskildir, og það á fimmtudagskvöldi með alls kyns sértilboðum og útsöluverði, til þess að börnin hafi efni á að drekka sig full í miðri skólaviku.

Á Akureyri er starfandi sjónvarpsstöð, Aksjón, kallar sig “Sjónvarp Norðurlands” og auglýsir sig “gagnlegan miðil.” Fyrir tilviljun rakst ég þar á sjónvarpsþátt föstudagskvöldið 18. febrúar. Þetta á að vera “opinn" og "frjáls" og "hress" skemmtiþáttur þar sem tveir ungir menn á Akureyri sitja og tala saman um það sem "er að ske" hérna á Akureyri "um helgina," lesa upp úr Dagskránni auglýsingar um áfengissölu og sértilboð vínveitingabúllanna og "kíkka" á eitt og annað í bæjarlífinu, en það er aðallega í því fólgið að hitta ungt fólk og veiða upp úr því hvar það ætlar í partí og á fyllirí um komandi helgi. Þegar minnst er á félagsstarf, þar með talið í skólum, sem ekki tengist öl- eða víndrykkju er það gert í niðurlægjandi tóni, með grettum og niðrandi handahreyfingum sem gefa til kynna hvað það sé hallærislegt.  

Þetta er reyndar ótrúlega drykkjuboltalegur skemmtiþáttur, hann heitir “Í annarlegu ástandi” og nafnið eitt sýnir þann hug er að baki býr. Allt er gert til að sýna að drykkja, partístand, fyllirí og kráarseta sé eftirsóknarvert fyrir unglinga. Í prentaðri dagskrá sjónvarpsstöðvarinnar er stjórnandinn sagður einn, “Doddi tekur púlsinn á mannlífinu.” Og hver er sá púls? Þarna voru til dæmis 18. febrúar sýndar myndir frá vínbörum á fimmtudagskvöldinu (kvöldinu áður) og það sér hver heilvita maður að verið er að selja alltof ungum krökkum áfengi. Einnig þótti ástæða til að sýna alllangt myndskeið af útúrdrukknum  framhaldsskólanemum á klósetti veitngastaðar og ekki miklar líkur á að þeir hefði heilsu til að stunda nám sitt morguninn eftir.

Í þættinum 18. febrúar var tilkynnt rækilega að næsta fimmtudag yrði “Party á Dátanum.” Þangað yrðu allir að koma, þar yrði fjör og alls konar skemmtun og svo yrði "frítt að drekka," sögðu þáttarstjórarnir og gerðu sig mjög í andliti og krepptu fingur eins og Ameríkanar gera til að tákna gæsalappir eða þversögn og sögðu saman "GOOOOOOOOS!!!"  Með öðrum orðum, hér átti að gefa unglingum áfengi á opinberum vínsölustað.

Auglýsing í Dagskránni 8. tbl. tekur undir þessa frétt. Þar er auglýst Party á Dátanum fimmtudags­kvöld, eins og fyrr segir. “Í annarlegu ástandi býður þér í party á Dátanum,” segir þar og boðið er upp á tískusýningu og fleira, síðan segir: “Teitið byrjar kl. 22.00 og eru veitingar í boði til kl. 23.00!  Þyrstir koma, þyrstir fá.”

Nú ætti enginn að láta sér koma til hugar að þennan klukkutíma hafi það sem í boði var ókeypis og þáttarstjórarnir vikuna áður kölluðu “Goooooooooos!!!” verið saklausir kjarnadrykkir eða Valash. 

Í þættinum Í annarlegu ástandi 25. febrúar, sem ég sá aðeins að hluta, sá ég meðal annars innskot frá þessu gjafabrennivíns­kvöldi, partíi hins “gagnlega miðils” á Dátanum. Þarna var til dæmis haldin keppni, svokölluð skotkeppni, sem var í því fólgin að hlaupa um þveran sal, tæma úr staupi af lakkrís­brennivíni (skoti), hlaupa til baka til sætis og koma aftur og tæma annað og þannig áfram, alls 5 eða 6 snafsa og sá vann sem gerði þetta á stystum tíma. Sigurvegarinn, sem kallaður var skotmeistarinn, reyndist vera stúlka fædd 10. september 1981.

·         Það er fullkomlga ólíðandi að fjölmiðlar og veitingastaðir þverbrjóti áfengislög eins og hér hefur verið lýst og viðgengist hefur misserum saman. 

·         Það er jafnframt óþolandi að horfa upp á það í sjónvarpi að börnum og unglingum sé selt áfengi á opinberum vínsölustöðum.

·         Ennfremur er fráleitt og fáránlegt að sjónvarp sem kallar sig “gagnlegan miðil” skuli láta það viðgangast að halda úti vikulegum skemmtiþætti sem byggist nær eingöngu á því að gera áfengisneyslu barna og unglinga spennandi og eftirsóknarverða.

·         Þar að auki er skelfilegt að þurfa að horfa upp á þann glæp að vínsalar skuli egna svo fyrir unglingum undir áfengiskaupaaldri að halda þeim sérstakar hátíðir þar sem þeim er gefið áfengi eða bjóða þeim áfengi á afsláttarverði til að ginna þá til drykkju.

·         Enn verður að telja alvarlegan glæp af hálfu þeirra sem reka vínsölustaði á Akureyri að freista barna og unglinga með áfengi og gera með því vísvitandi tilraunir til að eyðileggja fyrir þeim skólanámið með því að halda þeim sérstakar áfengishátíðir í miðri skólaviku.

28. febrúar 2000
Sverrir Páll

Greininbirtist í Degi í marsbyrjun 2000